Çimkent
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çimkent (qozoqça Şimkent) — Qozoğistonning janubidagi şahar, mamlakatdagi aholisi eng köp şaharlardan biri. U Özbekiston çegarasiga yaqin, Toşkentdan şimolda joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Çimkent Qozoğistonning uçinçi yirik şahri bölib, Olmaota va Ostona bilan birga respublika ahamiyatidagi uç şahardan biri hisoblanadi.1
Geografiyasi va nomi
13ÖzME'ga köra, şahar toğ etagidagi tekislikda, Sirdaryo havzasiga mansub Bodom va Sayram daryolari oraliğida qad kötargan. U temir yöllar tutaşgan muhim tugun: bu yerda Jambul, Aris va Langar yönalişlari kesişadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, şahar nomi turkiy «çim» (kökat, maysa) va söğdça «kent» (şahar) sözlaridan yasalgan, ya'ni «maysazor şahar» degan ma'noni beradi. Qozoğiston mustaqillikka erişgaç, 1993-yilda şahar nomining rasmiy yozilişi «Şimkent» şakliga özgartirilgan.
Tarixi
13ÖzME şaharni XI asrda Xitoydan Örta va Ğarbiy Osiyoga boruvçi savdo yöli — Ipak yöli ustida vujudga kelgan deb yozadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Çimkent XII asrda yaqin atrofdagi Sayram şahrini qöriqlaş uçun karvonsaroy sifatida paydo bölgan, köçmanlar va ötroq aholi örtasidagi savdo markaziga aylangan; şahar bir neça marta, jumladan, möğullar tomonidan vayron qilingan.
XIX asr boşlarida Çimkent Qöqon xonligi tarkibiga kirgan, 1864-yilda esa Rossiya qöşinlari tomonidan egallangan va imperiyaning Örta Osiyodagi ma'muriy hamda harbiy tayanç nuqtasiga aylantirilgan. ÖzME'ga köra, temir yöldan uzoqligi şaharning rivojlanişini sekinlaştirgan; faqat 1915-yilda qurilgan Aris — Çimkent tarmoği uni Orenburg — Toşkent magistraliga ulagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1914-yilda şahar Çernyayev deb qayta nomlangan, 1924-yilda esa eski nomi qaytarilgan.
1924-yilgaça Çimkent Turkiston Respublikasi tarkibida bölgan. Milliy-hududiy çegaralaşdan söng u Sirdaryo guberniyasining, keyin okrugning markazi sifatida Qozoğiston Muxtor SSR tarkibiga kirgan. ÖzME ma'lumotiça, 1932—1962-yillarda Janubiy Qozoğiston viloyati, 1962—1964-yillarda Janubiy Qozoğiston ölkasi, 1964—1992-yillarda Çimkent viloyatining markazi bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2018-yil 19-iyunda şahar viloyat tarkibidan çiqarilib, bevosita markaziy hukumatga böysundirilgan, viloyat markazi esa Turkistonga köçirilgan.
Aholisi
13ÖzME 2002-yilda şaharda 354,4 ming kişi yaşaganini qayd etadi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2015-yilda qöşni tumanlarning bir qismi şaharga qöşilgaç aholi keskin ortgan va 2018-yil iyunida bir milliondan oşgan. 2020-yilgi ma'lumotlarga köra, aholining qariyb uçdan ikki qismini qozoqlar, 17,7 foizini özbeklar, 8,9 foizini ruslar taşkil etadi.
Xöjaligi va madaniyati
13ÖzME'ga köra, şahar sanoati mahalliy qişloq xöjaligi xomaşyosi hamda Qoratov va Junğoriya Olatovi konlaridagi foydali qazilmalarni qayta işlaşga tayangan. Inglizça Vikipediyaga köra, XX asrning 1930-yillarida bu yerda qörğoşin zavodi qurilgan va u uzoq yillar SSSRning asosiy qörğoşin yetkazib beruvçilaridan biri bölgan; zavod faoliyati atrof-muhitning jiddiy ifloslanişiga olib kelgan. Şaharda neftni qayta işlaş zavodi (1985), farmatsevtika, mexanika, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari işlaydi. Farmatsevtika sanoati 1882-yilda darmana öti asosida santonin işlab çiqaradigan korxonadan boşlangan.
ÖzME 2000-yillar boşida şaharda 3 oliy öquv yurti, 3 teatr va ölkaşunoslik muzeyi bölganini yozadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çimkent // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4319 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇimkent. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4319
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4319
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Şymkenten.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 104-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 104-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.