Abu Bakr al-Boqilloniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abu Bakr al-Boqilloniy (Abu Bakr Muhammad ibn at-Tayyib al-Boqilloniy; vafoti 1013) — kalom ilmining yirik namoyandasi, aş'ariya maktabining nazariyotçisi va molikiy faqih. ÖzME uni kalomning eng muhim vakillaridan biri sifatida ta'riflaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, u sunniy olim bölib, ilohiyot, fiqh, mantiq va hadis bilan şuğullangan, umrining katta qismini aş'ariya ta'limotini himoya qiliş va mustahkamlaşga bağişlagan; zamondoşlari uni notiqligi va munozaradagi mahorati uçun yuksak qadrlagan.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Boqilloniy Basrada tuğilgan, tuğilgan yili esa noma'lum; Inglizça Vikipediya uni 950-yil deb körsatadi. Umrining asosiy qismini Bağdodda ötkazgan. ÖzME'ga köra, u kalomni aş'ariya maktabiga mansub Ibn Mujohiddan örgangan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning ustozlari orasida Abul Hasan al-Aş'ariyning yana bir şogirdi Abul Hasan al-Bohiliy, şuningdek, molikiy faqih Ibn Abu Zayd ham bölgan. Fiqhda u molikiy mazhabiga tayangan va Bağdodda bu mazhabdan dars bergan. Inglizça Vikipediyaga köra, Bağdod va uning yaqinidagi Ukbaro şahrida boş qozi lavozimini egallagan.
Munozara mahorati tufayli Buvayhiylar amiri Azududdavla uni Vizantiya saroyiga elçi qilib yuborgan. ÖzME bu safarni 982–983-yillarga, Inglizça Vikipediya esa 981-yilga oid deb hisoblaydi; Konstantinopolda u imperator huzurida xristian ilohiyotçilari bilan bahs olib borgan.
Boqilloniy 1013-yilda Bağdodda vafot etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning dafn marosimida köp odam qatnaşgan, jasadi Ahmad ibn Hanbal qabri yaqinida dafn etilgan.
Ta'limoti
13ÖzME'ga köra, Boqilloniy Allohning sifatlari va mohiyati haqida bahs yuritgan va bu borada mu'taziliy olimlar — Abu Hoşim al-Jubboiy hamda Abbod ibn Sulaymonning ayrim qaraşlarini ham işlab çiqqan. Uning fikriça, olamdagi barça narsalar Alloh tomonidan belgilangan. Iroda erkinligi masalasini ham u şu asosda hal qilgan: Alloh borliq va uning asosini yaratadi, inson esa ana şu borliqqa şakl beradi, öz amallarini muayyan tartibga soladi.
Imomat haqidagi qaraşlari
13ÖzME'ga köra, Boqilloniy imomat masalasida şialar bilan bahslaşgan. U imom yoki xalifa lavozimi meros bölib ötmaydi, balki saylov yöli bilan egallanadi, deb hisoblagan. Imomning Ali avlodidan bölişi şart emas, ammo u Qurayş qabilasidan bölişi lozim. Agar imom öz vazifasini uddalay olmasa, uni lavozimidan çetlatiş zarur. ÖzME'ga köra, olim imomning asosiy vazifalarini quyidagiça belgilagan: musulmonlar jamoasini taşqi duşmandan himoya qiliş, adolatsizlikning oldini oliş, çiqarilgan hukmlar ijrosini nazorat qiliş, uruşda qölga kiritilgan öljani taqsimlaş va haj xavfsizligini ta'minlaş.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Boqilloniy 52 asar yozgan, ulardan oltitasi bizgaça yetib kelgan. Inglizça Vikipediyada uning 55 ta asari nomi sanalgan; ularning köpçiligi fiqh va ilohiyot masalalariga hamda raqiblarga raddiyalarga bağişlangan. Eng maşhurlari orasida Qur'onning mö'jizaviyligi haqidagi «I'joz al-Qur'on» va «At-Tamhid» kitoblari bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abu Bakr al-Boqilloniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4388 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbu Bakr al-Boqilloniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4388
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4388
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Al-Baqillanien.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 604-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 604-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.