Karnataka
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Karnataka — Hindistonning janubi-ğarbidagi ştat, Arabiston dengizi sohilida joylaşgan. Ma'muriy markazi — Bangalor (hozirgi rasmiy nomi Bengaluru) şahri. ÖzME ştat maydonini 192 ming km² deb körsatadi; inglizça Vikipediyaga köra, uning aniq maydoni 191 791 km², bu Hindiston umumiy hududining 5,83 foizi bölib, maydon jihatidan mamlakatda oltinçi örinni egallaydi.1
Aholisi
13ÖzME 2001-yilgi ma'lumot asosida aholini 52,7 million kişi deb keltiradi va uning asosiy qismini kannara (kannada) xalqi taşkil etişini aytadi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2011-yilgi aholi röyxatida ştatda 61 130 704 kişi qayd etilgan, bu Hindistonda sakkizinçi körsatkiçdir. Asosiy rasmiy til — kannada, qöşimça rasmiy til — tulu; urdu, konkani, marathi, tamil, telugu va malayalam tillarida söylaşuvçilar ham yaşaydi. Ştat ma'muriy jihatdan 31 okrugga bölingan, poytaxt Bengaluruda esa 15 milliondan ortiq aholi istiqomat qiladi.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, Karnataka Dekan yassitoğligining janubi-ğarbiy qismini, Ğarbiy va Şarqiy Gat toğlarini hamda Malabar sohilining şimoliy bölagini egallaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, ştat ğarbda Lakşadvip dengizi, şimoli-ğarbda Goa, şimolda Maxaraştra, şimoli-şarqda Telangana, şarqda Andxra-Pradeş, janubi-şarqda Tamilnadu, janubi-ğarbda esa Kerala bilan çegaradoş. Daryolari serostona va gidroenergiyaga boy; eng yiriklari — irmoği Tungabhadra bilan Krişna hamda Kaveri. Ular yozda tölib oqadi va suğorişda keng işlatiladi. ÖzME yillik yoğin miqdorini 500 mm dan 3000 mm gaça deb baholaydi; ğarbiy qismda doim yaşil tropik örmonlar, şarqda esa savannalar tarqalgan.
Xöjaligi
13ÖzME Karnatakani asosan agrar ştat deb tavsiflaydi: aholining köp qismi qişloq xöjaligida band, hududning yarmidan ortiği ekinzor. Şoli, jovar va ragi kabi mahalliy tariq turlari, makkajöxori, buğdoy, dukkaklilar, paxta, yeryonğoq, tamaki va şakarqamiş yetiştiriladi. Temir va marganets rudasi, boksit, xromit hamda oltin qazib olinadi; ÖzME'ga köra, Hindistonda olinadigan oltinning asosiy qismi şu ştatga töğri keladi. Töqimaçilik, ayniqsa ipakçilik yetakçi örinda turadi. Bangalor va Maysur — asosiy sanoat markazlari, Yangi Mangalor esa yirik dengiz porti.
Inglizça Vikipediyaga köra, bugungi Karnataka iqtisodi mamlakatdagi eng unumdorlaridan biri. Bengaluru axborot texnologiyalari sohasidagi ulkan hissasi tufayli «Hindistonning Kremniy vodiysi» deb ataladi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, 12–14-asrlarda hudud Xoysalalar davlati, keyin 16-asr oxirigaça Vijayanagar davlati tarkibida bölgan. 1399-yilda Vijayanagarga qaram Maysur ölkasi vujudga kelgan. 1761-yilda Maysur taxtini Haydar Ali egallagan; u va öğli Tipu Sulton davrida Maysur Hindiston janubidagi eng kuçli davlatga aylangan va inglizlarga qarşi kuraşning asosiy maydoni bölgan. 1799-yilda hokimiyat inglizlarga tobe Vodeyarlar sulolasiga ötgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Hindiston mustaqillikka erişgaç, 1956-yil 1-noyabrda ştatlarni qayta taşkil etiş haqidagi qonun bilan Maysur ştati tuzilgan va 1973-yilda u Karnataka deb qayta nomlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Karnataka // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4403 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKarnataka. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4403
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4403
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Karnatakaen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 184–185-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 184–185-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.