Rovno viloyati

Rovno viloyati (ukrainça Rivnenska oblast) — Ukrainaning şimoli-ğarbiy qismidagi viloyat. Ma'muriy markazi va eng katta şahri — Rovno (Rivne). ÖzME'ga köra, viloyat 1939-yil 4-dekabrda taşkil etilgan, maydoni 20,1 ming km². Rusça Vikipediyada maydon aniqroq — 20 051 km² deb keltiriladi. Ğarbda Volin, şarqda Jitomir, janubda Lvov, Ternopol va Xmelnitskiy viloyatlari bilan, şimolda Belarus bilan çegaradoş.1

ÖzME'ga köra, viloyat yer yuzasi past-baland tekislikdan iborat: şimoliy qismini Polesye pasttekisligi, janubiy qismini Volin qirlarining şarqiy çekkasi egallagan. Rusça Vikipediyaga köra, şimolda balandlik asosan 140–180 metr atrofida, janubda esa 200–300 metr böladi; eng baland nuqta janubiy çekkadagi Voronyaki qirlarida joylaşgan va 372 metrga yetadi. ÖzME esa eng baland joy sifatida 342 metrni körsatadi.

Iqlimi mö'tadil kontinental. ÖzME ma'lumotiga köra, yanvarning örtaça harorati −3,8°, iyulniki 18,5°, yillik yoğin 560–620 mm. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatda uzunligi 10 kilometrdan oşadigan 169 daryo bor va ularning barçasi Dnepr havzasiga kiradi; asosiy daryosi — Goryn, şimoli-ğarbiy çekkadan Pripyat oqib ötadi. Bundan taşqari, 500 dan ortiq köl va öttizdan ortiq suv ombori bor. ÖzME hududning qariyb uçdan bir qismi (34 foizi) örmon bilan qoplanganini, unda böri, tulki, qobon, los, börsiq, suvsar va zubr yaşaşini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatda katta kahrabo zaxiralari mavjud.

Rusça Vikipediyaga köra, bu hududda odamlar keç paleolit davridan yaşagan. Viloyat tarixiy Volin ölkasining bir qismi hisoblanadi. X asrda Volin yerlari Qadimgi Rus davlati tarkibiga kirgan, XIV asrda Litva, 1569-yilgi Lyublin uniyasidan söng Polşa hukmronligi ostiga ötgan. 1793 va 1795-yillardagi Polşa bölinişlaridan keyin Rossiya imperiyasi tarkibiga qöşilgan. 1921–1939-yillarda hudud yana Polşaga qaragan, 1939-yilda esa Ukraina SSR tarkibida alohida viloyat sifatida tuzilgan. 1991-yildan mustaqil Ukrainaning viloyati.

Rusça Vikipediyada viloyat hududida XVI asrda Peresopnitsa injili kabi qadimiy qölyozmalar yaratilgani, 1576-yilda Ostrog şahrida knyaz Konstantin Ostrojskiy Ukrainadagi birinçi oliy öquv yurti hisoblangan Ostrog slavyan-yunon-lotin maktabiga asos solgani ham qayd etilgan.

ÖzME'ga köra, 1997-yilda viloyatda 1192,5 ming kişi yaşagan; aholining köpçiligi ukrainlar, şuningdek, ruslar va beloruslar ham bor. Rusça Vikipediyaga köra, 2020-yil 1-yanvar holatiga aholi soni 1 152 961 kişi bölgan, uning qariyb 47,5 foizi şaharlarda yaşaydi. Asosiy til — Ukrain tili. Yirik şaharlari qatorida Rovno, Varaş, Dubno, Kostopol, Sarni, Zdolbunov va Ostrog bor. Rusça Vikipediyaga köra, 2020-yildan viloyat törtta tumanga bölingan.

ÖzME ma'lumotiga köra, viloyat sanoatida oziq-ovqat tarmoği yetakçi bölgan: şakar, spirt, sabzavot quritiş va konserva korxonalari işlagan. Yengil sanoat — tikuvçilik, töqimaçilik, poyabzal işlab çiqariş — ikkinçi örinda turgan. Maşinasozlik korxonalarida qişloq xöjaligi texnikasi uçun ehtiyot qismlar, Rovnoda elektrotexnika jihozlari, Dubnoda stanoklar çiqarilgan. Örmon va yoğoçsozlik, qoğoz, sement va temir-beton işlab çiqariş ham rivojlangan.

Qişloq xöjaligida dehqonçilik va çorvaçilik asosiy örin tutadi: ğalla, texnika ekinlari, kartoşka, sabzavot va yem-xaşak ekinlari ekiladi, sut-göşt yönalişidagi çorvaçilik, çöçqaçilik va parrandaçilik yaxşi rivojlangan. Rusça Vikipediyaga köra, temir yöllar uzunligi 588 km, avtomobil yöllari 7535 km ni taşkil etadi; viloyat orqali Kiyevni Varşava, Brest va Lvov bilan boğlovçi magistrallar ötadi.