Kaliningrad viloyati

Kaliningrad viloyati — Rossiya Federatsiyasining eng ğarbdagi subyekti, Boltiq dengizining janubi-şarqiy sohilida joylaşgan viloyat. Ma'muriy markazi — Kaliningrad şahri. ÖzME'ga köra, viloyat 1946-yil 7-aprelda tuzilgan, maydoni 15,1 ming km². Janubda Polşa, şimol va şarqda Litva bilan çegaradoş, ğarbdan esa Boltiq dengizi va uning qöltiqlari bilan öralgan. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Rossiyaning asosiy hududi bilan quruqlikda tutaşmaydi va u bilan faqat dengiz orqali boğlanadi, şu sababli yarim eksklav hisoblanadi; bu Rossiyaning maydon jihatidan eng kiçik viloyati.12

Inglizça Vikipediyaga köra, hozirgi viloyat hududida qadimda prusslar va boşqa ğarbiy balt qabilalari yaşagan. XIII asrda bu yerlarni Tevton ordeni bosib olgan va 1255-yilda Kyonigsberg şahriga asos solgan. Keyingi asrlarda hudud Prussiya gersogligi, söngra Prussiya va Germaniya davlatlari tarkibida bölgan, aholisining köpçiligi nemislardan iborat edi.

Rusça Vikipediyaga köra, Ikkinçi jahon uruşidan keyin 1945-yilgi Potsdam kelişuviga muvofiq Şarqiy Prussiyaning şimoliy qismi SSSRga, qolgan qismi Polşaga berilgan. 1946-yil 7-aprelda bu hududda RSFSR tarkibida Kyonigsberg viloyati tuzilgan, 1946-yil 4-iyulda esa viloyat va uning markazi Kalinin nomi bilan qayta atalgan. Inglizça Vikipediyaga köra, nemis aholisi köçib ketgan yoki köçirilgandan söng hudud asosan sovet fuqarolari, köproq ruslar bilan qayta aholilaştirilgan.

ÖzME'ga köra, viloyat yer yuzasi biroz kötarilgan pasttekislikdan iborat, janubi-şarqida Boltiq qirlari bor; şimolda hududning bir qismi dengiz sathidan pastda joylaşgan. Sohili qumli plyajlardan iborat. Rusça Vikipediyaga köra, ğarbda Kuron va Kaliningrad (Visla) qöltiqlari joylaşgan; Kuron qumli tilining uzunligi 98 km bölib, uning 48 km qismi viloyatga, qolgani Litvaga tegişli. Bu yerdagi qum barxanlari 68 metrgaça kötariladi.

Iqlimi dengiz iqlimidan mö'tadil kontinental iqlimga ötiş xususiyatiga ega. ÖzME ma'lumotiga köra, yanvarning örtaça harorati −3° dan −5° gaça, iyulniki 15–17°, yillik yoğin qariyb 700 mm. Asosiy daryolari — Neman va Pregolya; yuzdan ortiq köl bor, hududning taxminan 7 foizini botqoqlar egallaydi.

ÖzME'ga köra, 2000-yilda viloyatda 951,3 ming kişi yaşagan, ularning 79 foizi şaharliklar; aholining asosiy qismini ruslar, beloruslar va ukrainlar taşkil etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilgi aholi röyxatida aholi soni taxminan bir million kişini taşkil qilgan. ÖzME sanoat korxonalari jamlangan şaharlar sifatida Kaliningrad, Çernyaxovsk, Gusev, Svetlogorsk va Nemanni tilga oladi.

Viloyat kahrabo zaxiralari bilan maşhur. Rusça Vikipediyaga köra, jahondagi aniqlangan kahrabo zaxiralarining 90 foizdan ortiği şu yerda; eng katta koni Yantarniy posyolkasi yaqinida joylaşgan. ÖzME'ga köra, toş tuz, qönğir kömir, neft va torf konlari ham bor.

ÖzME ma'lumotiga köra, asosiy sanoat tarmoqlari — oziq-ovqat (ayniqsa baliqni qayta işlaş), maşinasozlik, sellyuloza-qoğoz va yengil sanoat. Maşinasozlik korxonalarida kemalar, vagonlar, baliq sanoati uçun jihozlar va boşqa mahsulotlar işlab çiqarilgan. Qişloq xöjaligida sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik va parrandaçilik yetakçi, ğalla, kartoşka va sabzavot yetiştiriladi.

Transportda dengiz yöllari muhim örin tutadi; asosiy portlar — Kaliningrad va Baltiysk. Inglizça Vikipediyaga köra, Baltiysk Rossiyaning Boltiq dengizidagi qişda muzlamaydigan yagona porti hisoblanadi. Svetlogorsk va Zelenogradsk kurortlari dengiz böyida joylaşgan.