Addis-Abeba
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Addis-Abeba (amh. አዲስ አበባ — «yangi gul») — Efiopiyaning poytaxti va eng yirik şahri. U mamlakatning madaniy, san'at, moliyaviy va ma'muriy markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Şahar 1886-yilda Şevaning negusi Menelik II tomonidan asos solingan; u ikki yil avval Entoto toğini noqulay deb topgan edi. Rus Vikipediyasiga köra, Menelik II şaharni rafiqasi imperatritsa Taytu iltimosi bilan barpo etgan: Taytu Filuxa mineral buloqlari yaqinida özi uçun uy qurdirgan, saroy a'yonlari ham şu yerda mineral vannalar qabul qilişni yoqtirgan. Şahar dastlab Finfinni (oromo tilida «issiq buloqlar») deb atalgan. Dastlab u kurort şaharçasi edi, köp mineral buloqlari zodagonlarni, şuningdek hunarmandlar, savdogarlar va çet ellik mehmonlarni jalb qildi. Menelik II 1887-yilda saroyini tuzdi, 1889-yilda Addis-Abeba imperiya poytaxtiga aylandi, keyinroq xalqaro elçixonalar oçildi. Şaharsozlik 20-asr boşida oldindan rejalaştirilmagan holda rivojlandi. Menelik ekkan evkalipt daraxtlarini hozir ham köça böylarida köriş mumkin.
Ingliz va rus manbalariga köra, 1936-yil 5-mayda Italiya qöşinlari şaharni egalladi va 1941-yilgaça u Italiya Şarqiy Afrikasining poytaxti böldi. Italiya istilosi davrida şahar boş reja asosida modernizatsiya qilindi. 1940-yillardan keyingi boş rejalarni fransuz va ingliz maslahatçilari işlab çiqqan; 2003-yil boş rejasi ham qabul qilingan. Rus Vikipediyasiga köra, 1958-yildan BMTning Afrika iqtisodiy komissiyasi, 1963-yilda taşkil etilgan Afrika birligi taşkiloti (2002-yildan uning örnida Afrika Ittifoqi) boş qarorgohi şu yerda joylaşgan.
Geografiyasi
13Şahar Efiopiyani ikkiga böluvçi Şarqiy Afrika yoriğidan bir neça kilometr ğarbda, Nubiya va Somali plitalari oraliğida joylaşgan va Oromiya maxsus zonasi bilan öralgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, balandligi 2355 metr; rus Vikipediyasiga köra, eng past nuqtasi 2326 m (janubda, Bole aeroporti yaqinida), eng baland nuqtasi şimoldagi Entoto toği (3000 m). Şahar maydoni 526,99 km². Örtaça oylik harorat +16 dan +19 °C gaça.
Aholisi
13Aholi soni manbalarda turliça: 2007-yilgi röyxatga olişda 2 739 551 kişi (özbek Vikipediyasi) yoki 2 738 248 kişi (rus Vikipediyasi) qayd etilgan. 2012-yilda 3 041 002 kişi, 2023-yilda taxminan 5 461 000, 2025-yilga baholaş 6 287 000 kişi deb berilgan. Rus Vikipediyasiga köra, aholi amxara (48,3 %), oromo (19,2 %), gurage (17,5 %) va tigray (7,6 %) vakillaridan iborat; xristianlar 82 %, musulmonlar 12,7 %.
Iqtisodiyoti
131926–1927-yillarda şaharda iqtisodiy yuksaliş kuzatildi: örta tabaqa toş uylar qurdi, avtomobillar import qildi, bank muassasalari kengaydi. Rasmiy statistikaga köra, aholining köpçiligi savdo va tijoratda (119 197), sanoatda (113 977), ma'muriyatda (71 186), transport va aloqada (50 538) band. Şahar federal nizomga ega bölib, Afrika Ittifoqi va BMTning Afrika iqtisodiy komissiyasiga mezbonlik qiladi; tarixiy va diplomatik ahamiyati tufayli «Afrikaning siyosiy poytaxti» deb ham ataladi. 2015-yil sentabrida tezyurar tramvay tizimi işga tuşgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Addis-Abeba universiteti (1950-yilda taşkil etilgan), Efiopiya tadqiqotlari instituti, Milliy muzey (australopitek «Lyusi» gips nusxasi saqlanadi) va etnografiya muzeyi bor. 1896-yilda asos solingan Georgiy sobori, Hayle Selassie dafn etilgan Muqaddas Uçlik sobori, Efiopiyaning eng yirik masjidi — Anvar, Addis-Merkato bozori ham şahar diqqatga sazovor joylaridandir. Markazda A. S. Puşkin haykali örnatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Addis-Abeba // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/449 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAddis-Abeba. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/449
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/449
Raqamlarda
Aholi soni · 2024-yil
5,7 mln kişi
+9,1 %2022-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3624wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q115wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.