Jarqöton
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jarqöton — Surxondaryo viloyatining Şerobod tumanida saqlanib qolgan qadimiy şahar xarobasi. ÖzME'ga köra, yodgorlik miloddan avvalgi 2-ming yillikning ikkinçi yarmiga mansub bölib, bronza (jez) davrida yaşagan Sopolli madaniyati qabilalari tomonidan barpo etilgan. Xaroba Şerobod daryosiga quyiladigan Böstonsoy irmoğining çap qirğoğida joylaşgan.1
Örganilişi
13ÖzME ma'lumotiga qaraganda, yodgorlikda 1973-yildan boşlab Özbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining A. Asqarov boşçiligidagi ekspeditsiyasi qaziş işlarini olib borgan. Özbekça Vikipediyaga köra, şahardagi ibodatxona 1983–1987-yillarda A. Asqarov va T. Şirinov rahbarligidagi Şerobod otryadi tomonidan, 1994–2003-yillarda esa Ş. Şaydullayev va D. Xuff boşçiligidagi Özbekiston–Germaniya qöşma arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan tekşirilgan.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, Jarqötonning umumiy maydoni 100 gektar atrofida bölgan. U bir neça qismdan tarkib topgan: atrofi mudofaa devori bilan öralgan markaziy qörğon, otaşparastlar ibodatxonasi (alohida maqola — Jarqöton otaşkadasi), 20 gektarlik qabriston va bir qança turar joy dahalari. Uylar yirik ölçamli xom ğiştdan (55×29×9 sm) bir yoki köp xonali qilib tiklangan, pol va devorlariga somon qorilgan loy surilgan. Köçalar ensiz bölgan, dahadan ibodatxonaga olib boradigan yölga esa şağal töşalgan.
Özbekça Vikipediyada keltirilişiça, ibodatxona şaharning eng baland va markaziy nuqtasida joylaşgan bölib, uç qismga ajratilgan: xöjalik bölimi, içida markaziy otaşkada turgan keng hovli va ibodat marosimlari ötkaziladigan muqaddas qism. Köplab tadqiqotçilar bu inşootni ilk zardüştiylik ibodatxonasi deb hisoblaydi, biroq uning qaysi e'tiqodga xizmat qilgani borasida faqat taxminlar bor.
Topilmalar
13Qaziş davomida turar joy qoldiqlari, kulolçilar mahallasi, metall eritiş ustaxonalari va mingdan ortiq qabr oçilgan. ÖzME'ga köra, marhumlar bükilgan holda dafn etilgan: erkaklar öng, ayollar esa çap yonboşiga yotqizilgan. Topilmalar orasida toş omoç tişi, xum, köza, toğora, kosa, piyola va lagan kabi sopol idişlar, bronzadan yasalgan igna, bigiz, xanjar va surmadon, çaqmoqtoş paykonlar, rangli toş qadalgan töğnoğiç, bilaguzuk va ziraklar, suyak hamda qimmatbaho toşdan işlangan munçoqlar, qabila tamğalari va mato parçasi bor.
Ahamiyati
13ÖzME ma'lumotlariga köra, şahar aholisi suğorma dehqonçilik va çorvaçilik bilan kun keçirgan. Şunga öxşaş yodgorliklar Surxondaryodan taşqari Tojikistonning janubi, Turkmaniston, Afğonistonning şimoli va Eronda ham topilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, Jarqöton tuzilişi jihatidan Daşli, Töğaloq va Gonur yodgorliklariga yaqin turadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jarqöton // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4501 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJarqöton. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4501
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4501
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Jarqöton (Surxondaryo viloyati)uz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 98–99-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 98–99-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.