Konstantin Siolkovskiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Konstantin Eduardoviç Siolkovskiy (1857-yil 17-sentabr, Ryazan viloyati — 1935-yil 19-sentabr, Kaluga) — aviatsiya, aerodinamika va raketa dinamikasi sohasida işlagan rus olimi va ixtiroçisi. Inglizça Vikipediyaga köra, u German Obert va Robert Goddard bilan birga kosmik parvozlar nazariyasining kaşşoflaridan biri, zamonaviy raketasozlik va kosmonavtikaning asosçisi hisoblanadi. Uning ğoyalari keyinroq Vernher fon Braun, Sergey Korolyov va Valentin Gluşko kabi muhandislarga ilhom bergan.1
Hayoti
13Siolkovskiy Ryazan viloyatida tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, otasi polşalik örmonçi bölgan. Töqqiz yoşida skarlatina kasalligini boşdan keçirib, eşitiş qobiliyatini deyarli yöqotgan. ÖzME'ga köra, şu sababli u maktabda öqişni davom ettira olmagan va bilimlarni mustaqil örgangan. Inglizça Vikipediya uning yoşligida uç yil Moskvadagi kutubxonaga qatnab, matematika va fizikani özi örganganini qayd etadi.
1879-yilda Siolkovskiy öqituvçilik unvoni uçun imtihon topşirgan. ÖzME'ga köra, 1880–1898-yillarda Kaluga guberniyasidagi Borovsk uyezd bilim yurtida matematika va geometriyadan dars bergan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1892-yilda Kalugaga ötkazilgan va umrining köp qismini şu şahar çekkasidagi yoğoç uyda ötkazgan.
Ilmiy faoliyati
13Ilk işlari va aerodinamika
1880–1881-yillarda u bu sohadagi mavjud kaşfiyotlardan bexabar holda «Gazlar nazariyasi» asarini yozib, gazlarning kinetik nazariyasi asoslarini bayon qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, keyin ma'lum bölişiça, bu natijalar undan çeyrak asr oldin olingan ekan, biroq Rus fizika-kimyo jamiyati uni a'zolikka qabul qilgan.
ÖzME'ga köra, olimning ilmiy işlari asosan uç muammoga bağişlangan: metall aerostat — dirijablni ilmiy asoslaş (1885–1892), samolyotning suyri şakli (1894) va sayyoralararo raketalar (1896-yildan). 1897-yilda u Rossiyada birinçi aerodinamik truba qurgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1900-yilda Fanlar akademiyasi ajratgan mablağ hisobiga sfera, tekis plastinka, silindr va konus kabi jismlarning qarşilik koeffitsiyentlarini aniqlagan.
Raketa nazariyasi
ÖzME'ga köra, uçiş uçun reaktiv harakatdan foydalaniş ğoyasini Siolkovskiy birinçi marta 1883-yilda bayon qilgan. 1903-yilda çop etilgan «Reaktiv asboblar bilan olam fazosini tadqiq etiş» asarida u raketa harakatini özgaruvçan massali jism harakati sifatida körib çiqqan va sayyoralararo aloqada raketalardan foydalaniş mumkinligini asoslagan. Inglizça Vikipediyaga köra, u raketa tezligining özgarişi, dvigateldan çiqayotgan gaz tezligi hamda raketaning boşlanğiç va oxirgi massasi örtasidagi boğlanişni ifodalovçi formulani — hozir Siolkovskiy formulasi deb ataladigan tenglamani keltirib çiqargan.
1929-yilda «Kosmik raketa poyezdlari» asarida u köp bosqiçli raketalar nazariyasini yaratgan. ÖzME'ga köra, Siolkovskiy suyuq yoqilğida işlaydigan raketa dvigateli nazariyasiga ham asos solgan, Yerning sun'iy yöldoşi masalasi bilan birinçilardan bölib şuğullangan va Yerdan taşqarida stansiyalar quriş ğoyasini ilgari surgan.
Merosi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Siolkovskiy 400 dan ortiq asar yozgan, ulardan 90 ga yaqini kosmik parvozlarga oid. U boşqariladigan raketalar, köp bosqiçli raketalar, kosmik stansiyalar va kosmik kemadan oçiq fazoga çiqiş uçun havo şlyuzlari loyihalarini taklif qilgan. Oydagi kraterlardan biriga uning nomi berilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Konstantin Siolkovskiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4567 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKonstantin Siolkovskiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4567
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4567
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Konstantin Tsiolkovskyen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 22-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 22-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.