Ryazan viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ryazan viloyati — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi markazida joylaşgan viloyat, Markaziy federal okrug tarkibiga kiradi. Ma'muriy markazi — Ryazan şahri; boşqa yirik şaharlari qatorida ÖzME Skopin va Kasimovni tilga oladi. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat şimolda Vladimir, şimoli-şarqda Nijniy Novgorod, şarqda Mordoviya, janubi-şarqda Penza, janubda Tambov va Lipetsk, ğarbda Tula, şimoli-ğarbda esa Moskva viloyati bilan çegaradoş.1
Tarixi
13ÖzME'ga köra, viloyat 1937-yil 26-sentabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, hududda yuqori paleolit makonlari va neolit davri qabrlari topilgan. Slavyanlar kelgunga qadar bu yerlarda meşçera va muroma kabi fin-ugor qabilalari yaşagan; slavyan vyatiçlar Oka böyiga taxminan 6-asrda kelib örnaşgan. Ryazan yerlari Qadimgi Rusning eng qadimiy markazlaridan biri bölib, keyinçalik bu yerda qudratli Ryazan knyazligi şakllangan. 1521-yilda knyazlik Rus davlati tarkibiga Ryazan uyezdi sifatida kiritilgan, 16-asrda bu hududga Kasimov tatarlari ham köçib kelgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 39,6 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, u şimoldan janubga 220 km, ğarbdan şarqqa 259 km ga çözilgan va Rus tekisligining markazida, Örta Rossiya va Volgaböyi qirlari orasidagi pastlikda yotadi. Hudud Oka daryosining örta va quyi oqimida joylaşgan. Şimolda balandligi 120—130 metr atrofidagi Meşçyora pasttekisligi, Okaning öng sohilida Oka-Don tekisligi, janubi-ğarbda esa balandligi 236 metrgaça yetadigan Örta Rossiya qirlari tarmoqlari bor.
Iqlimi mö'tadil kontinental. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −11°, iyulniki 19°, yillik yoğin 550 mm atrofida bölib, asosan yozda yoğadi. Asosiy daryosi — Oka va uning irmoqlari Pra, Pronya, Mokşa, Ranova; Meşçyorada köplab köllar joylaşgan. Örmonlar hududning 35 foizini egallaydi. Viloyatda Meşçyora milliy boği va Oka qöriqxonasi bor. Rusça Vikipediyaga köra, şimoliy hududlarda sifatli torfning katta zaxiralari, janubi-ğarbda esa Moskva atrofi havzasiga mansub qönğir kömir qatlamlari mavjud; kömir qaziş 1989-yilda butunlay töxtatilgan.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda viloyatda 1228 ming kişi yaşagan, aholining 68,9 foizi şaharlarda istiqomat qilgan. Aholining 96,1 foizini ruslar taşkil etgan, ukrainlar va mordvalar ham bor. Ensiklopediya yozilgan paytda viloyat 25 ma'muriy tuman, 12 şahar va 26 şaharçadan iborat bölgan.
Xöjaligi va madaniyati
13ÖzME'ga köra, sanoatning asosiy tarmoqlari elektroenergetika, neftni qayta işlaş, kimyo tolasi işlab çiqariş, maşinasozlik va töqimaçilikdan iborat. Viloyatda stanoklar, televizorlar, kartoşka yiğiş kombaynlari va hisoblaş texnikasi işlab çiqarilgan. Qişloq xöjaligining asosiy tarmoği — göşt-sut çorvaçiligi, nasldor yilqiçilik ham rivojlangan; arpa, buğdoy, suli, qand lavlagi ekiladi. Oka, Mokşa va Sna daryolarida kemalar qatnaydi.
ÖzME'ga köra, viloyatda 4 oliy öquv yurti, 3 teatr va 8 muzey, jumladan Konstantinovo qişloğida şoir Sergey Yeseninning adabiy-memorial muzeyi bor. Solotça iqlim kurorti va boşqa sanatoriylar ham faoliyat körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ryazan viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4184 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARyazan viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4184
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4184
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рязанская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 318-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 318-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.