Ryazan
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ryazan — Rossiyaning Yevropa qismidagi qadimiy şahar, Ryazan viloyatining ma'muriy markazi. U Oka daryosi qirğoğida joylaşgan bölib, ÖzME'ga köra, yirik daryo pristani va temir yöl tuguni hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, şahar Moskvadan 196 km janubi-şarqda turadi. 1778-yilgaça u Pereyaslavl-Ryazanskiy deb atalgan.12
Aholisi
13ÖzME'da 1998-yil uçun 533,1 ming kişi körsatilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2010-yilgi aholi röyxatida şaharda 524 927 kişi yaşagan va u Rossiyaning eng yirik şaharlari orasida 33-örinni egallagan. Rusça Vikipediyada hozirgi aholi soni 519 315 kişi, aglomeratsiya bilan esa qariyb 700 ming kişi deb berilgan; şahar maydoni 224 km².
Tarixi
13Ryazan yilnomalarda birinçi marta 1095-yilda tilga olinadi. ÖzME'ga köra, dastlab Ryazan knyazligining poytaxti hozirgi şahardan 50 km janubi-şarqda bölgan va aynan u Ryazan nomini taşigan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1237-yil 21-dekabrda Botuxon qöşinlari qisqa qamaldan söng bu şaharni butunlay vayron qilgan va u qayta tiklanmagan; hozir uning örnida Staraya Ryazan arxeologik yodgorligi bor. Şundan keyin knyazlik markazi Pereyaslavl-Ryazanskiyga köçirilgan. 1521-yilda knyazlik Moskva davlatiga qöşib olingan.
1778-yilda Yekaterina II farmoni bilan Pereyaslavl rasman Ryazan deb nomlangan. ÖzME'ga köra, 1778–1929-yillarda şahar Ryazan guberniyasining markazi bölgan, 19-asr örtalarida bu yerda çöyan quyiş va yoğ korxonalari qurilgan, 1937-yildan esa viloyat markazi hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Ikkinçi jahon uruşidan keyin Ryazan yirik sanoat, ilmiy va harbiy markazga aylangan; 1960-yilda neftni qayta işlaş zavodi işga tuşgan.
Xöjaligi
13ÖzME ma'lumotlariga köra, şaharda maşinasozlik («Tyajpressmaş», «Ryazselmaş»), avtomobil agregatlari, elektron asboblar, hisoblaş maşinalari, isitiş priborlari işlab çiqariş, neftni qayta işlaş, kimyoviy tola, quriliş materiallari, oziq-ovqat, yengil va yoğoçsozlik sanoati korxonalari bor. Rusça Vikipediyaga köra, hozirgi asosiy tarmoqlar qatorida tibbiyot, radioelektronika, aviatsiya va kosmik sanoat, oziq-ovqat va neft kimyosi tilga olinadi.
Ta'limi va madaniyati
13Rusça Vikipediyaga köra, Ryazanda köplab oliy öquv yurtlari bor; 1915-yilda bu yerda Rossiyadagi ilk ayollar öqituvçilar instituti oçilgan. Şahardagi Havo-desant oliy harbiy bilim yurti tufayli Ryazan köpinça «havo-desant qöşinlari poytaxti» deb ham ataladi.
ÖzME'ga köra, şaharda tarixiy-me'moriy muzey-qöriqxona, badiiy muzey va akademik I. P. Pavlovning uy-muzeyi bor. Kreml majmuasi tarkibida Xristorojdestvenskiy (15-asr), Arxangelskiy (16-asr) va Uspeniye (17-asr) soborlari, arxiyepiskop palatalari, 17–18-asrlarga oid Spas monastiri, şuningdek bir qança çerkovlar, klassik uslubdagi binolar va savdo rastalari saqlanib qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ryazan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4509 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARyazan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4509
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4509
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рязаньru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Ryazanen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 317–318-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 317–318-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.