Jazoir
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jazoir (arabça: الجزائر, al-Jazāʾir, fransuzça: Alger) — Jazoir davlatining poytaxti va eng yirik şahri, Jazoir viloyatining ma'muriy markazi. Şahar Örta dengiz böyida joylaşgan.
Tarixi
13Şahar finikiyaliklar bandargohi örnida vujudga kelgan, keyinçalik rimliklar uni Ikozium deb atagan. Ikozium vayronalari örnida yangi şaharni barbar amiri Bologgin ibn Ziri bunyod etgan. Bu voqea sanasi manbalarda turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada 935-yil, rusça Vikipediyada 944-yil, inglizça Vikipediyada 972-yil. Inglizça manbaga köra, şahar tarixi miloddan avvalgi 1200–250-yillar oraliğida finikiyaliklar savdo manzilgohiga borib taqaladi, özbekça manbada esa mil. av. 9-asr oxirida Ey-Qozi bandargohi sifatida asos solingan deyiladi.
Şahar nomi arabça «orollar» ma'nosini bildiradi: rusça va inglizça manbalarga köra, qirğoq yaqinidagi törtta orol 1525-yilda materikka qöşilib ketgan. 11-asrdan Jazoir Örta dengizning yirik savdo porti bölgan, 13-asrdan Ispaniyadan quvilgan mavrlar markazi bölgan. 1516-yilda Jazoir amiri Salim at-Tumi qaroqçi aka-uka Aruj va Xayriddin Barbarossani ispanlarni quvib çiqarişga çaqirgan. Keyinçalik şahar Usmonlilar saltanatiga qaram bölgan va Berberiya qaroqçilarining asosiy bazasiga aylangan. 1541-yil oktabrda Ispaniya qiroli va Muqaddas Rim imperatori Karl V şaharni egallamoqçi bölgan, biroq böron tufayli uning qöşini mağlub etilgan.
1830-yilda şaharni fransuzlar bosib oldi va u 130 yil davomida Fransiyaning Jazoir mustamlakasi ma'muriy markazi böldi. Ikkinçi jahon uruşida bu yerda ittifoqçilar qömondonligining ştab-kvartirasi joylaşgan. 1962-yildan Jazoir mustaqil davlatning poytaxti.
Geografiyasi
13Şahar Jazoir qöltiği böylab, özbekça manbaga köra, 15 km ga çözilgan. Zamonaviy qismi sohil böylab joylaşgan, qadimiy qismi esa tik tepalikka kötarilib, uning çöqqisida taxminan 140 m balandlikda qal'a turadi. Iqlimi örta dengiz iqlimi: qişi iliq, yozi quruq va issiq. Örtaça harorat yanvarda 12°, iyulda 25°; yiliga 700 mm yoğin yoğadi (rusça manbada örtaça yillik harorat 17,7 °C, eng issiq oy — avgust).
Aholisi
13Aholisi özbekça manbada 2,5 mln kişi (1998), rusça manbada 2,9 mln (aglomerasiyada taxminan 3,35 mln), inglizça manbada esa 2025-yilda şahar hududida taxminan 4,325 mln deb körsatilgan. Rusça manbada etnik tarkib: 53 % arablar, 44 % berberlar, 3 % boşqalar.
Iqtisodiyoti
13Jazoir transport tuguni, mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Örta dengiz böyidagi yirik port (yillik yuk aylanmasi 5,8 mln t). Maşinasozlik, metallsozlik, oziq-ovqat, kimyo, neftni qayta işlaş, sement, töqimaçilik korxonalari faoliyat yuritadi. Xalqaro aeroport mavjud; rusça manbaga köra, 2011-yilda metropoliten va tramvay işga tuşirilgan. Şaharda fond birjasi ham bor.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Qadimiy qismida qal'a, Katta masjid (1096), Sidi Abdurahmon masjid-maqbarasi (1611), Jome ul-Jadid masjidi (1660) joylaşgan. Yevropaça uslubdagi qismda Hukumat uyi (1930) bor. Inglizça manbaga köra, tarixiy Kasba YUNESKO Jahon merosi obyekti hisoblanadi. Şaharda universitetlar, Sahroi Kabir instituti, rasadxona, botanika boği, Milliy drama teatri bor; har yili xalqaro yarmarka ötkaziladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jazoir // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/472 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJazoir. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/472
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/472
Raqamlarda
Aholi soni · 2011-yil
3,4 mln kişi
+44,5 %14-aprel 2008ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3561wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q262wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.