Nikosiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nikosiya (yunonça Lefkosiya, turkça Lefkoşa) — Kipr poytaxti, mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Şahar ikkiga bölingan: janubiy qismi Kipr Respublikasi, şimoliy qismi esa qisman tan olingan Şimoliy Kipr Turk Respublikasi nazoratida.
Tarixi
13Şaharga miloddan avvalgi 7-asrda asos solingan deb hisoblanadi; u dastlab Ledra, keyinroq Levkoteon deb atalgan. Ingliz tilidagi manbada Ledra nomining asli — Ossuriya podşosi Asarxaddon davriga (miloddan avvalgi 681–669-yillar) oid bitikdagi «Lidir» şakli ekani aytiladi. Miloddan avvalgi 330-yil atrofida Ledra kiçik, ahamiyati past şahar sifatida tilga olinadi.
Vizantiya şaharni taxminan 965-yilda orol ma'muriy markazi qilgan. 1192-yildan 1489-yilgaça Nikosiya Kipr qirolligi poytaxti bölgan; bu davrda şahar devorlari, gotika Ayo Sofiya sobori va boşqa binolar qurilgan. 1489-yildan şahar Venetsiya respublikasi tarkibida bölgan, 1567-yilda venetsiyaliklar yangi mudofaa devorlarini qurgan. 1570-yilda şahar Usmonlilar qöliga ötgan; ingliz manbasiga köra, bosqinda taxminan 20 000 aholi halok bölgan. Rus tilidagi manbada Usmonlilar hukmronligi 1571—1878-yillar, söng Britaniya boşqaruvi 1960-yilgaça davom etgani aytiladi.
1960-yilda Nikosiya mustaqil Kipr Respublikasi poytaxti böldi. 1963-yilgi jamoalararo töqnaşuvlardan keyin şahar bölinib ketdi (ingliz manbasida şahar jamoalarining ajralişi 1964-yilga tegişli deb körsatilgan), 1974-yilgi voqealardan söng böliniş mustahkamlandi. Çegara BMT qöşinlari qöriqlaydigan çiziq böylab şahar tarixiy markazidan ötadi. 2008-yil 3-aprelda şaharni ikkiga ajratuvçi devorni buziş işlari boşlangan.
Geografiyasi
13Şahar orolning deyarli markazida, Mesaoriya tekisligida, Troodos va Kireniya tizmalari orasida joylaşgan. Iqlimi örta dengiz iqlimi bölib, yarim çöl belgilariga ega. Özbekça maqolada yanvarning örtaça harorati 10°, iyulniki 28°, yillik yoğin 360 mm deb berilgan; rus tilidagi maqolada yoğin miqdori 300 mm körsatilgan.
Aholisi
13Özbekça maqolaga köra, şahar aholisi şahar atrofi bilan 270,8 ming kişi (1999). Ingliz manbasida Usmonlilar bosqinidan oldin aholi taxminan 21 000 kişi bölgani, 1572-yilgi Usmonlilar röyxatida esa 1100–1200 kişiga kamaygani qayd etilgan.
Iqtisodiyoti
13Nikosiya — transport yöllari tuguni, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Töqimaçilik, tamaki, oziq-ovqat, kön-poyabzal, yoğoçsozlik va metallsozlik korxonalari mavjud; kulolçilik rivojlangan. Şahar turizm markazi hamda mamlakatning asosiy moliyaviy va işbilarmonlik markazi hisoblanadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Arxeologiya muzeyi, Kipr tarixi va madaniyati muzeyi, kartinalar galereyasi, teatr va oliy öquv yurtlari bor. Eng yirik oliygoh — Kipr universiteti. Qal'a devori bilan öralgan markazda Ayo Sofiya gotika sobori (hozirgi Salimiya masjidi), Umariya masjidi, arxiyepiskop saroyi va Bediston yopiq bozori saqlanib qolgan.
Venetsiya devorlarining uzunligi taxminan 5 km bölib, ular 11 bastionga ega; uçta darvozasi bor: Kireniya, Pafos va Famagusta. Bastionlardan beştasi turk, beştasi yunon sektorida, bittasi BMT nazoratida.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nikosiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/517 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANikosiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/517
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/517
Raqamlarda
Aholi soni · 2021-yil
56 848 kişi
−82,8 %2015-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3856wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q229wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.