Riga
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Riga (latişça: Rīga) — Latviya Respublikasining poytaxti va eng yirik şahri. U Daugava daryosi böyida, daryo Riga qöltiğiga quyiladigan joyda joylaşgan; şahar tarixiy markazi YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Daugava qadimdan savdo yöli bölgan va hozirgi Riga örnidagi tabiiy bandargoh ilk örta asrlarda Viking savdosi markazi sifatida rivojlangan. Arxeologik ma'lumotlarga köra, Riga 10–11-asrlarda vujudga kelgan. Şahar 1201-yilda asos solingan, şu yili yepiskop Albert yepiskoplik qarorgohini Ikskiledan Rigaga köçirgan. 1211-yilda Dom çerkovining poydevori qöyilgan. 1282-yilda Riga Ganza ittifoqiga qöşilgan.
1522-yilda Riga Reformatsiyani qabul qildi. 1561-yilda Livon ordeni tugatilgaç, şahar taxminan yigirma yil erkin şahar maqomida böldi, 1581-yilda Reç Pospolita ta'siri ostiga ötdi. Şvetsiya qiroli Gustav II Adolf uni 1621-yilda (rus tilidagi Vikipediyada — 1622-yilda) egalladi. Şimoliy uruş davrida şahar rus qöşinlari tomonidan olindi; 1721-yildagi Niştadt sulhi bilan Rossiya tarkibiga rasman qöşildi. 19-asrda Riga yirik sanoat markaziga aylandi: 1861-yilda Riga—Dinaburg temir yöli qurildi, port Rossiya imperiyasining muhim portlaridan biri böldi. 1918-yil 18-noyabrda Latviya mustaqilligi e'lon qilindi. Riga 1919-yildan Latviya Respublikasi poytaxti, 1940—1990-yillarda Latviya SSR poytaxti, 1990-yil maydan yana Latviya Respublikasi poytaxti.
Geografiyasi
13Şahar maydoni 307 km² bölib, dengiz sathidan 1—10 m balandlikda, tekis va qumloq tekislikda joylaşgan. Yanvarning örtaça harorati −4,5°, iyulniki 18°, yillik yoğin miqdori 649 mm. Şahar olti tumandan iborat.
Aholisi
13Aholi soni 2000-yilda 764 mingdan ziyod edi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2024-yil boşida 605 273 kişi, ingliz tilidagi Vikipediyaga köra 2026-yilda 588 911 kişi; bu Latviya aholisining taxminan uçdan biridir. 1913-yilda aholining taxminan 40 foizini latişlar, deyarli 20 foizini ruslar, taxminan 13 foizini boltiqböyi nemislari, taxminan 7 foizini yahudiylar taşkil etgan.
Iqtisodiyoti
13Rigada maşinasozlik va metallsozlik (elektrotexnika, radioelektronika), kimyo, kimyo-farmatsevtika, yoğoçsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan; parfyumeriya-kosmetika zavodi va quriliş materiallari işlab çiqariş mavjud. Riga baliq sanoatining yirik markazi, dengiz porti va temir yöl tuguni hamdir. Daugavada kemalar qatnaydi. Riga xalqaro aeroporti Boltiqböyi davlatlaridagi eng yirik va gavjum aeroport sifatida ta'riflanadi. 2019-yilda şaharga 1,4 milliondan ortiq xorijiy mehmon kelgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Eski Riga hududida Dom çerkovi, Yakov va Yan çerkovlari, Pyotr çerkovi, Orden qasri, Birodarlik kabristoni memorial majmui saqlanib qolgan. Şaharda şimoliy modern uslubidagi 800 dan ortiq bino bor. Rigada 7 oliy öquv yurti (Latviya universiteti, Riga texnika universiteti, konservatoriya), Badiiyot akademiyasi, 21 muzey, 9 teatr (Latviya Milliy operasi), filarmoniya va sirk faoliyat körsatadi. 2004-yil aprelda şahar markazida Mirzo Uluğbek haykali örnatilgan. Riga 2014-yilda Yevropa madaniyat poytaxti bölgan, 2003-yilda Evrovidenie tanlovini ötkazgan. Yaqinida Yurmala kurorti joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Riga // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/528 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARiga. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/528
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/528
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2026
589 ming kişi
−1 %1-yanvar 2025ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1773wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q211wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.