Şved tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Şved tili (özini svenska deb ataydi) — german tillarining şimoliy (skandinaviya) guruhiga mansub til. U Şvetsiyada va Finlandiyaning bir qismida keng tarqalgan.
Tasnifi
13Şved tili hind-yevropa tillar oilasining german tarmoğiga, uning şimoliy (skandinaviya) guruhiga kiradi. An'anaviy tasnifda u daniya tili bilan birga şarqiy skandinaviya tillarini taşkil etadi; ğarbiy skandinaviya tillariga farer, island va norveg tillari kiritiladi. Sönggi tahlillarda esa şimoliy german tillari ikki guruhga ajratiladi: orol skandinaviya tillari (farer va island) hamda kontinental skandinaviya tillari (daniya, norveg va şved). Şved tili norveg va daniya tillari bilan katta darajada özaro tuşunarli, biroq bu daraja sözlaşuvçining şevasi va talaffuziga boğliq.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Şved tili Şvetsiyaning rasmiy tili. Finlandiyada u fin tili bilan birga rasmiy til maqomiga ega; Aland orollarida yagona rasmiy tildir. Rus tilidagi manbaga köra, Finlandiyada şved tilida gapiruvçilar taxminan 300 ming kişi (aholining 6 foizi). Şuningdek, u Yevropa Ittifoqi tillaridan biri. Sözlaşuvçilar soni 10 millionga yaqin yoki undan ortiq. Ingliz tilidagi manbaga köra, şved tili — german tillari orasida sözlaşuvçilar soni böyiça törtinçi örinda.
Şved tili AQSh va Kanadada ham tarqalgan. Ingliz tilidagi manbada şved diasporasi, xususan Oslo şahrida 50 mingdan ortiq şvedlar yaşaşi qayd etilgan. Estoniyada şved tili uzoq vaqt qöllangan, hozir esa deyarli yöqolib borayotgan til hisoblanadi.
Şved tilining lahjalari bir neça guruhga bölinadi. Özbekça manbada 6 ta guruh körsatilgan: svey, yot, norland, şarqiy şved, gutni va janubiy şved. Rus tilidagi manbada ham olti asosiy guruh sanalgan: norrland, Finlyandiya şvedçasi, sveyland, Gotland oroli, yotaland va janubiy Şvetsiya lahjalari.
Yozuvi
13Şved yozuvi lotin alifbosiga asoslangan va unga Å, Ä, Ö harflari qöşilgan. Rus tilidagi manbaga köra, alifboda É harfi ham bor; W harfi 2006-yilgaça alohida harf hisoblanmagan, şu yili alifboga kiritilgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, å, ä, ö harflari qöllanişi Gustav Vasa Bibliyasi bilan mustahkamlangan. Bu harflar dastlab “ae”, “ao”, “oe” birikmalaridan rivojlangan; yangi harflar bosmada birinçi marta 1495-yilda Johan Gerson naşr etgan asarda qöllangan. Yozma şved tili bir xil va standartlaşgan.
Tarixi
13Şved tili qadimgi skandinaviya tilidan kelib çiqqan. Ingliz tilidagi manbaga köra, 8-asrda umumiy german tili (proto-norse) qadimgi skandinaviya tiliga aylangan; eng qadimgi yozma yodgorliklar runik yozuvda bitilgan. Rus tilidagi manbaga köra, uç kontinental skandinaviya tili taxminan 1050-yilgaça deyarli bir til bölgan.
Özbekça manba tarixni ikki davrga ajratadi: qadimiy şved tili (9-asrdan 1525-yilgaça) va yangi şved tili (1525-yildan). Ingliz tilidagi manbada qadimgi şved davri 1225-yildan (Vestyotaland qonunlari) boşlanib, 1526-yilgaça davom etgan, deyiladi va u ikkiga bölinadi: 1225–1375 va 1375–1526. Bu davrda quyi nemis tili va xristian çerkovi bilan boğliq yunon va lotin özlaşmalari ta'sir qilgan.
Yangi şved tili bosmaxona va Reformatsiya bilan boşlangan. Yangi Ahd 1526-yilda, töliq Bibliya 1541-yilda naşr etilgan (Gustav Vasa Bibliyasi). Özbekça manbaga köra, Şved tilidagi dastlabki bosma asar 1425-yilda çop etilgan. Hozirgi adabiy til svey şevalari, asosan Stokgolm şevasi negizida şakllangan; manbalarda bu jarayonning vaqti turliça körsatilgan (16–17-asrlar yoki 19-asr). Imlo 1906-yildagi islohotga kelib deyarli bir xil bölgan. 1960-yillarda “sen” (du) murojaat şakliga ötiş islohoti bölgan.
Xususiyatlari
13Fonetikasida çöziq va qisqa unli hamda undoşlar, musiqiy urğu mavjud. Rus tilidagi manbaga köra, tilda 18 undoş va 17 unli fonema bor. Otlarda umumiy va örta jins, birlik va köplik son, ikki kelişik (umumiy va qaratqiç), aniqlik va noaniqlik şakllari mavjud. Fe'llar 4 xil tuslanadi; mayl, zamon va nisbat kategoriyalari bor. Sözlar gapda qat'iy tartibda joylaşadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şved tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/67 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞved tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/67
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/67
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2012-yil
9,2 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.