Bökey ordasi tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bökey ördasi tumani — Qozoğistonning Ğarbiy Qozoğiston viloyatidagi ma'muriy tuman. Ma'muriy markazi — Sayxin qişloği. Tuman Qozoğistonning eng ğarbiy nuqtasini öz içiga oladi.
Tarixi
13Tuman dastlab Urda tumani deb atalgan. 2000-yil 10-martda Qozoğiston Prezidenti farmoni bilan Bökey ördasi tumani deb qayta nomlangan. Nomi 1801–1845-yillarda Rossiya imperiyasiga vassal davlat sifatida mavjud bölgan Bökey (Içki) Ördasidan olingan. 1801-yilda Sulton Bökey öz aholisi bilan Volga va Ural oraliğiga köçib ötgan. 1812-yilda u Içki Örda xoni etib tayinlangan, 1815-yilda vafot etgan. 1824-yilda Jangir xon etib saylangan; Içki Ördaning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli 1823–1845-yillarda uning davrida şakllangan. 1845-yilda xonlik tugatilib, Astraxan viloyati tarkibiga kirgan, 1917-yilda Bökey guberniyasi maqomini olgan, keyinçalik Qirğiz ASSR tarkibiga kirgan; guberniya 1925-yilda tugatilgan.
Manbalarda 1925-yilda tuman taşkil topgani, 1928-yilda uning nomi Uralsk viloyatining Örda tumaniga özgartirilgani aytiladi. Urda (Orda) qişloği Ğarbiy Qozoğistonda sovet hokimiyati örnatilgan birinçi aholi punkti bölgan (1918-yil 1-dekabr). 2011-yil oxirida tumanning ensiklopediyasi naşr etilgan.
Geografiyasi
13Tumanda 22 aholi punkti bor. Relyefi tekislik, Kaspiy böyi pasttekisligida joylaşgan; hududining katta qismi dengiz sathidan pastda, asosan Norin qumlari egallagan. Eng baland joyi — janubi-ğarbdagi Kiçik Boğdo toği (37,5 m). Iqlimi kontinental: yanvarning örtaça harorati −12–14 °C, iyulniki 24–25 °C, yillik yoğin 250–300 mm. Aşyozek daryosi oqib ötadi; köllari: Aralsor, Borköl va boşqalar. Tuproği engil kaştan, qumli. Hudud yarim çöl zonasida joylaşgan, qumli massivlarda tabiiy va ekilgan örmonlar bor. Davlat örmon fondi 2019-yil 1-yanvar holatiga 16 405 gektar, şundan örmon bilan qoplangani 5027 gektar. Hayvonot dunyosida böri, tulki, quyon, sayğoq, yovvoyi çöçqa, karsak bor.
«Urda» davlat botanika buyurtmasi 16 405 gektarda qumlardagi qarağay va terak örmonlari, noyob ösimlik va hayvonlarni saqlaş uçun taşkil etilgan.
Aholisi
13Rus Vikipediyasiga köra, 2019-yil boşida aholi 15 222 kişi, maydoni 19,2 ming km². Ingliz Vikipediyasida: 1999-yilda 19 507, 2009-yilda 16 668, 2013-yilda (baho) 16 016 kişi.
Iqtisodiyoti
13Asosiy tarmoği — çorvaçilik: nozik junli qöyçilik, göşt-sut yönalişidagi qoramolçilik. Tuman hududidan Saratov–Astraxan temir yöli ötadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Rus Vikipediyasiga köra, Xon Ordasida (Orda qişloği) xonlarning qarorgohi, xazina va boşqa binolar saqlanib qolgan. Orda yaqinida Bökey xon ekkan qarağay örmonlari ösadi. Tumanda Mansuq Mametova, Temir Masin kabi Sovet Ittifoqi Qahramonlari tuğilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bökey ordasi tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/776 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABökey ordasi tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/776
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/776
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2736647wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q1046502wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.