Laşkargoh (Afğoniston)

Laşkargoh (puştuça: لښکرګاه; forsça: لشکرگاه) — Afğoniston janubi-ğarbidagi şahar va Hilmand viloyatining markazi. Tarixan Bost yoki Bust deb atalgan. Nomi forsça «qöşin töplanadigan joy», «harbiy joy» ma'nosini bildiradi.

Manbalarga köra, Laşkargoh ming yil oldin Ğaznaviy zodagonlari bilan qişki poytaxt Bostga hamroh bölgan askarlar uçun daryo böyidagi kazarma sifatida rivojlangan. Ğaznaviylar saroylarining xarobalari hozir ham Hilmand daryosi böyida turibdi. Bost keyinçalik Ğuriylar, möğullar va temuriylar tomonidan talon-taroj qilingan, söng Amir Temur tomonidan qayta tiklangan. Inglizça manbada möğullar tomonidan 1220-yilda, temuriylar tomonidan 1383-yilda vayron qilingani aytiladi.

16-asr oxiriga kelib hudud Safaviylar sulolasi nazoratida bölgan. 1709-yilda Gilzoyi hokimligi tarkibiga kirgan, 1738-yilda Qandahorga ketayotgan afşoriylar qöşini uni bosib olgan, 1747-yilga kelib Durroniylar davlati tarkibiga ötgan.

Zamonaviy Laşkargoh 1950-yillarda Hilmand vodiysi ma'muriyati (HVA) suğoriş loyihasida işlagan amerikalik muhandislarning qarorgohi sifatida qurilgan. Şahar Amerika rejasi asosida keng, daraxtzor köçalar va ğiştdan qurilgan uylar bilan barpo etilgan. Rus tilidagi maqolada şahar 1946-yilda Bost xarobalari yonida paydo bölgani va yaqin qişloq — Laşkargoh-i Bozor nomi bilan atalgani, quriliş esa 1950-yilda boşlangani aytiladi. Sovet istilosi va fuqarolar uruşi davrida daraxtlar asosan qulab, örniga devorlar kötarilgan.

1989-yilda sovet qöşinlari çiqib ketib, 1992-yilda Najibullo hukumati qulagaç, şahar mujohidlar qöliga ötdi, 1990-yillar örtalarida Tolibon boşqaruviga kirdi. 2001-yil oxirida Tolibon hokimiyatdan çetlatildi. Şahar 2002-yildan (inglizça manbada — 2005-yildan) AQSh dengiz piyodalari korpusi va Xalqaro xavfsizlik kuçlari nazoratida böldi. 2011-yilda xavfsizlik mas'uliyati Afğoniston kuçlariga topşirildi. 2021-yil 13-avgustda şahar Laşkargoh jangidan söng Tolibon nazoratiga ötdi.

Şahar Arğandob daryosi Hilmand daryosiga qöşiladigan joyda, dengiz sathidan taxminan 773 m balandlikda joylaşgan. U Qandahor, Zaranj, Faroh va Sangin bilan yöllar orqali boğlangan. Iqlimi issiq çöl iqlimi (BWh): yillik örtaça harorat 20,1 °C, yoğingarçilik örtaça 97 mm. Iyul eng issiq oy (32,8 °C), yanvar eng sovuq oy (7,6 °C).

Hilmand daryosi Afğonistondagi eng uzun daryo bölib, uzunligi 1150 km. Laşkargohda u suziş va qayiqda sayr qiliş uçun yetarliça çuqur.

Aholisi 2006-yilda taxminan 201 546 kişi bölgan. Uzoqroq baholaşga köra, 2015-yilda 276 831 nafar (özbekça manba) yoki 300 000 kişi (inglizça manba) deb taxmin qilingan. Inglizça maqolada hozirgi aholi 191 458 kişi deb baholangan. Rus tilidagi manbaga köra, aholining taxminan 60 foizi puştunlar, şuningdek, tojiklar ham köp.

Laşkargoh Afğoniston janubidagi savdo va tranzit markazi. Daryolar qöşilgan joyda joylaşgani uçun u viloyat markazlari içida eng köp suvli gektarlarga (4940 ga) ega, yerlardan foydalanişning 61 foizini qişloq xöjaligi yerlari taşkil qiladi. 1940—1970-yillardagi Hilmand suğoriş loyihasi Boğra, Şamolon va Darveşon kanallari asosida janubdagi yirik dehqonçilik zonalaridan birini yaratdi. Inglizça manbaga köra, iqtisodiyot qişloq xöjaligi, savdo, transport va turizmga tayanadi.

Şahar çekkasida Ğaznaviylarning Laşkari Bozor qal'asi joylaşgan. Janubda, yarim soatlik yölda Qal'ayi Bost xarobalari bor; uning arkasi 100 afğoniy banknotida tasvirlangan. Şaharda Mirvays Nika, Muhammad Rasul Oxunzoda va Boboyi Millat (yetti gektar) boğlari, Laşkargoh masjidi mavjud.

Şaharda Hilmand universiteti va Bost universiteti kabi ta'lim muassasalari bor. Hilmand yoşlar taşkiloti, Bost madaniyat jamiyati kabi madaniy guruhlar faoliyat yuritadi. Futbol va kriket eng maşhur sport turlari.