Koson tumani

Koson tumani — Özbekiston Respublikasining Qaşqadaryo viloyatida joylaşgan tuman. Markazi — Koson şahri. Tuman Respublikadagi dastlab asos solingan tumanlardan biri hisoblanadi.

Koson tumani 1926-yil 29-sentabrda taşkil etilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, tuman 1926-yilda tuzilgan, 1938-yilda Buxoro viloyati tarkibiga kirgan, 1943-yilda Qaşqadaryo viloyatiga ötgan, 1960–1964-yillarda esa Surxondaryo viloyati tarkibida bölgan.

Tuman Samarqand viloyatining Nurobod tumani, Qaşqadaryo viloyatining Kökdala, Muborak, Qarşi, Kasbi tumanlari va Qarşi şahri bilan çegaradoş. Maydoni 1,88 ming km².

Hudud asosan pasttekislik, adir va qir-çöllardan iborat bölib, Qaşqadaryoning quyi qismida, Qarşi çöli zonasida, 450–500 m balandlikda joylaşgan. Iqlimi kontinental: iyulning örtaça harorati 35–40°, yanvarniki 0 dan 1° gaça. Vegetatsiya davri 210–240 kun, örtaça yillik yoğin 190–200 mm. Qaşqadaryo Koson va Kasbi tumanlari çegarasidan oqib ötadi, Qarşi magistral kanali esa tuman hududidan ötadi. Tuproği asosan oç tusli böz va böz tuproq, şuningdek taqir, şörxok va qumoq tuproqlar ham uçraydi.

Ösimliklardan şöra, şuvoq, saksovul, isiriq, qizilmiya va boşqalar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, quyon, tipratikan, toşbaqa, kaltakesak, eçkemar, ilonlar, quşlardan burgut, çumçuq, musiça, kaptar, mayna uçraydi.

Özbekça Vikipediyaga köra, tuman aholisi 2025-yil holatida taxminan 319 ming kişi; inglizça Vikipediyada 2021-yilgi baho 290,6 ming kişi. Aholining aksari qismi arablar va özbeklar, şuningdek tojik, rus, tatar va boşqa millat vakillaridir. 1 km² ga örtaça 160 kişi töğri keladi (2022). Şaharliklar 156,3 ming, qişloq aholisi 141,2 ming kişi (2022).

Özbekça Vikipediyaga köra, tumanda 4 şahar — Koson, Pölati, Surhon va Guvalak bor. Inglizça Vikipediyada esa tuman 1 şahar (Koson), 14 şaharça va 9 qişloq fuqarolar yiğinidan iborat deb körsatilgan.

Xöjalikning asosiy tarmoqlari: qişloq xöjaligi, yengil sanoat, çorvaçilik. 2022-yil 1-oktabr holatiga tumanda 3388 ta korxona va taşkilot röyxatdan ötgan. Tumanda paxta tozalaş zavodi, non kombinati, yoğ-ekstraksiya zavodi, ğözapoyadan karton qoğozi işlab çiqaradigan özbek-xitoy qöşma korxonasi, ğişt zavodi, qandolatpazlik va kulolçilik sexlari, bosmaxona, Yerqörğon parrandaçilik fabrikasi hamda Koson, Pöloti, Alatun dehqon bozorlari bor.

Qişloq xöjaligiga yaroqli yerlar 144,9 ming ga; şundan paxta 24,8 ming ga, ğalla 26,7 ming ga yerga ekiladi. 2022-yil 1-mart holatiga taşqi savdo aylanmasi 7,5 mln AQSh dollari bölgan (eksport 4,1 mln, import 3,4 mln).

Tumanda 102 ta umumiy ta'lim maktabi (50 000 dan ortiq öquvçi), 5 kasb-hunar maktabi, 36 kutubxona va 12 madaniy muassasa mavjud. 8 kasalxonada 274 vraç işlaydi. „Umid yulduzi“ tuman gazetasi 1998-yildan çiqadi.