Qöstanoy viloyati

Qöstanoy viloyati — Qozoğiston şimolidagi viloyat. Ma'muriy markazi — Qöstanoy şahri. Viloyat 1936-yil 29-iyulda taşkil etilgan.

Viloyat 1936-yil 29-iyulda taşkil etilgan. Rus Vikipediyasiga köra, unga tarixan 1868-yilda Torğay viloyati tarkibida tuzilgan Kustanay uyezdi oldin bölgan. 1997-yilda viloyat nomining rus tilidagi yozilişi Kustanayskaya oblastdan Kostanayskaya oblastga özgartirilgan.

Hudud hhozirgi çegarasida bronza davriga oid arxeologik yodgorliklarga ega: Andronovo va Sintaşta madaniyatlariga oid yodgorliklar topilgan, saklar va sarmatlarga oid qazişmalar ham olib borilgan. 2020-yil iyulida Janubiy Ural davlat universiteti olimlari Lisakovsk şahridagi Novoilinovskiy-2 qabristonidan topilgan ikki bronza davri otini radiokarbon usulida örgandi. Tadqiqotçi Igor Çeçuşkovning fikriça, andronovliklar otda yurişni avval taxmin qilinganidan bir neça asr oldin özlaştirgan.

Rus Vikipediyasiga köra, 16-asrning 70-yillarida Tobol böyidagi yerlarning katta qismi Qozoq xonligi tarkibiga kirgan. 1752-yilda Presnogorkovka qal'asi qurilgan, 1879-yilda Tobol böyida Kustanay posyolkasi barpo etilgan, 1893-yilda u şahar maqomini olgan.

Viloyat respublikaning şimoliy qismida, Tobol daryosi havzasida joylaşgan. Maydoni 196 ming km² (Vikipediyaning inglizça versiyasida — 197 ming km²). Qozoğistonning beş (Özbekça Vikipediyada — tört) viloyati hamda Rossiyaning Orenburg, Çelyabinsk va Qörğon viloyatlari bilan çegaradoş.

Viloyat Ural toğlarining şarqidagi daşt zonasida, asosan Torğay va Ural şarqi platolarida joylaşgan. Iqlimi keskin kontinental: yozi issiq va quruq, qişi sovuq. Yillik yoğin şimolda 300–350 mm, janubda 240–280 mm. Eng yirik daryosi — Tobol. Viloyatda 5 mingdan ortiq köl bor. Şimolda qora tuproq, janubda kaştan tuproqlar tarqalgan. Hayvonot dunyosidan böri, tulki, börsiq, quyon, quşlardan turna, qur va boşqalar uçraydi. Naurzum qöriqxonasi viloyat hududida joylaşgan.

Viloyat temir rudasi, boksit, nikel, titan, asbest, qönğir kömirga boy. Rus Vikipediyasiga köra, Qozoğistonda aniqlangan temir rudasi zaxirasining 85 foizi şu viloyatda. Jitiqara yaqinida dunyodagi yirik xrizotil-asbest konlaridan biri bor.

2010-yil 10-oktyabrdagi ma'lumotga köra, viloyatda 882 018 kişi istiqomat qilgan; 2012-yilda 880 326 kişi, şahar aholisi 52 %. Inglizça Vikipediyada aholi soni 821 473 kişi deb berilgan. Viloyatda 100 dan ortiq millat vakillari yaşaydi. Inglizça Vikipediyadagi (2026-yil taxmini) tarkib: qozoqlar 44,53 %, ruslar 33,53 %, ukrainlar 10,17 %, nemislar 3,70 %, tatarlar 1,72 %, boşqalar 6,35 %.

Viloyat 16 tuman va viloyat ahamiyatidagi şaharlarga bölingan: Qöstanoy, Orqaliq, Lisakovsk va Rudniy (inglizça manbada Jitiqara ham şahar maqomidagi aholi punkti sifatida sanalgan).

Viloyat ğalla, göşt, temir rudasi, asbest va boksit yetkazib beradi. Sanoatning asosiy tarmoği — kon-ruda sanoati; şuningdek, metallsozlik, kimyo, quriliş materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Qişloq xöjaligi lalmikor dehqonçilik (asosan buğdoy) va sut-göşt çorvaçiligiga ixtisoslaşgan.

Viloyatdan Yekaterinburg–Almati xalqaro avtomobil yöli ötadi. Temir yöl uzunligi 1452,3 km, avtomobil yöllari 9514,3 km (özbekça Vikipediya ma'lumoti). Asosiy transport tugunlari — Qöstanoy va Tobol.

2008-yil 1-yanvar holatiga köra viloyatda 644 maktab, 9 oliy öquv yurti, 3 teatr, 10 muzey, 393 kutubxona va 29 stadion faoliyat yuritgan. Inglizça manbaga köra, teatrlar orasida I. Omarov nomidagi Qozoq drama teatri va rus drama teatri bor. 2021-yil aprelida Tobol şaharçasida viloyatdagi birinçi san'at markazi — «Şanyrak» milliy san'at markazi oçilgan. Sosnoviy bor sanatoriysida şifobaxş manbalar asosida davolaş olib boriladi.