Çinoz tumani

Çinoz tumani — Özbekistonning Toşkent viloyatidagi tuman. Ma'muriy markazi — Çinoz şahri.

Özbekça Vikipediya ma'lumotiga köra, tuman 1935-yil 9-fevralda taşkil etilgan, 1962-yil 24-dekabrda Yangiyöl tumaniga qöşilgan va 1973-yil 12-aprelda qayta tuzilgan. Rusça Vikipediyada esa tuman 1920-yillarda taşkil etilgani, 1938-yilda Toşkent viloyati tarkibiga kirgani, 1959-yil 4-martda unga tugatilgan Oktyabr tumanining bir qismi qöşilgani, 1963-yilda tugatilib, 1973-yilda tiklangani aytiladi. Taşkil etilgan sanasi va tugatilgan yil böyiça manbalar bir-biridan farq qiladi.

Tuman şimoliy va şimoli-şarqdan Yangiyöl, şarq va janubi-şarqdan Quyi Çirçiq tumanlari, janub va ğarbdan Sirdaryo viloyati, şimoli-ğarbdan Qozoğiston Respublikasi bilan çegaradoş. Maydoni — 340 km² (0,34 ming km²).

Relyefi asosan tekislik; qir va adirlar bor, Qozoğiston çegarasiga yaqin joyda çöl boşlanadi. Iqlimi kontinental: yillik örtaça harorat 13,4°, yanvarniki −3,1°, iyulniki 26,5°, eng past harorat −33°, eng yuqori 42°. Vegetatsiya davri 210 kun, yillik yoğin 350 mm. Tuman hududidan Çirçiq va Sirdaryo oqib ötadi; suğorişda Bözsuv, Kurkuldak, Şimoliy Toşkent va Jön kanallaridan foydalaniladi. Aççiqköl, Çumçuqköl, Keles yaylovlarida Oydinköl köli joylaşgan. Tuproqlari asosan böz tuproq. Sirdaryo va Çirçiq qöşiliş joyida qurilişda işlatiladigan qumşağal olinadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri, qobon uçraydi.

Ma'muriy jihatdan tumanda bitta şahar (Çinoz) hamda şaharçalar va qişloq fuqarolari yiğinlari bor. 2004-yilgi ma'lumotda 2 şaharça va 8 qişloq fuqarolari yiğini, 2011-yil 1-yanvar holatida 9 şaharça va 8 qişloq fuqarolari yiğini sanalgan.

Aholisi asosan qozoqlar va özbeklardan iborat; tojik, rus va boşqa millat vakillari ham yaşaydi. 2004-yilda aholi 116 ming kişi bölgan (qişloq aholisi 81 ming, şahar aholisi 35 ming), örtaça ziçlik 1 km² ga 341,2 kişi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilda aholi 136 100 kişi bölgan.

Tuman iqtisodiyoti asosan qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan. Asosiy tarmoqlari — paxtaçilik va ğallaçilik; çorvaçilik, pillaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, boğdorçilik ham rivojlangan. 2004-yilgi ma'lumotga köra, tumanda 13 şirkat va 541 dehqon fermer xöjaligi, 8 ta sanoat korxonasi bölgan; ular quriliş materiallari, paxta tozalaş, uruğlik tayyorlaş va noruda manbalar işlab çiqaradi, qumşağal qazib olinadi. Ikki qöşma korxona, jumladan, kalava ip va gazlama işlab çiqarişga ixtisoslaşgan Özbekiston — Turkiya — Yaponiya «Töqimaçi — LTD» korxonasi işlagan. Şaxsiy va jamoa xöjaliklarida 26,8 ming qoramol (11,6 ming sigir), 17,6 ming qöy va eçki boqilgan.

Tumanda 48 umumta'lim maktabi (26,1 ming öquvçi), 5 örta maxsus bilim yurti (1,2 ming öquvçi), markaziy kutubxona va uning 29 ta tarmoği, bolalar musiqa maktabi, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat boği bor. Ikki kasalxona (400 örin), poliklinika va boşqa tibbiyot muassasalarida 163 vraç işlagan. 1935-yildan «Çinoz hayoti» tuman gazetasi çiqadi.

Rusça Vikipediyada tumanning maşhur şaxslari sifatida ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni, SSSR Oliy Soveti deputati Tursunoy Axunova va şoir hamda yozuvçi Sundet Seitov tilga olingan.