Şofirkon tumani

Şofirkon tumani — Özbekiston Respublikasi Buxoro viloyati tarkibidagi tuman. U viloyatning şimolida joylaşgan, markazi — Şofirkon şahri.

Özbekça Vikipediyaga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda taşkil etilgan; inglizça Vikipediya ham şu sanani keltiradi. Rusça Vikipediyada esa tuman 1930-yillarda taşkil topgani, 1963-yilda tugatilgani va 1968-yilda qayta tiklangani aytilgan. Manbalar taşkil etilgan vaqt böyiça bir-biriga zid.

Rusça manbaga köra, tumanda 28 ta arxeologik, 3 ta me'moriy yodgorlik va madaniy merosning 1 ta diqqatga sazovor joyi bor.

Tuman janubdan Vobkent, janubi-ğarbdan Romitan, ğarbdan Peşku, şarqdan Ğijduvon tumanlari, şimoldan Navoiy viloyatining Konimex tumani bilan çegaradoş. Maydoni — 3,72 ming km².

Hudud asosan tekislik va qum barxanlaridan iborat. Şimoliy qismi Quljuqtov etaklari va Qizilqumga tutaşgan, janubiy qismi Zarafşon vodiysi orqali suğoriladi. Iqlimi keskin kontinental: yillik örtaça harorat 14,2°, iyulda 29,4°, eng past harorat —29°, eng yuqori 46°. Yiliga 220 mm yoğin tuşadi, vegetatsiya davri 150 kun. Ekinlar Amu–Buxoro maşina kanali, Katta Jilvon, Kiçik Jilvon, Sultonobod va Köhnarud ariqlaridan suğoriladi.

Şimoldagi çöllarda ajriq, yalpiz, oq saksovul, qandim, çerkez kabi ösimliklar, janubiy tekislikda qamiş, kampirsoç, yulğun va boşqalar ösadi. Hayvonlardan jayran, çiyaböri, tulki, qirğovul, burgut va boşqalar uçraydi. Tumanda Vardonze davlat tabiat yodgorligi taşkil qilingan.

Ma'muriy jihatdan tumanda 1 şahar (Şofirkon) va 8 şaharça (Jöyrabot, Iskogare, Quyi Çuqurak, Mirzoqul, Talisafed, Undare, Çandir, Ğulomte) bor. Qişloq fuqarolari yiğinlari soni manbalarda har xil: özbekça Vikipediyada 13 ta, rusça va inglizça manbalarda 12 ta.

Özbekça Vikipediyaga köra, aholisi 136 ming kişi (2004); 2018-yilda ziçlik 1 km²ga 42,2 kişi, şaharliklar 17 ming, qişloq aholisi 119 ming kişi. Inglizça Vikipediyada aholi 181,7 ming kişi (2021) deb berilgan. Aholining asosiy qismini özbeklar taşkil etadi; tojik, qozoq, tatar, rus, ukrain va boşqa millat vakillari ham yaşaydi.

Tuman xöjaligi asosan qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan, yetakçi tarmoği — paxtaçilik. Suğoriladigan yerlar 28,2 ming gektar; şundan 12 110 ga paxta, 6100 ga ğalla, 469 ga beda ekiladi, 1,3 ming ga tokzor va mevazor. Tuman xöjaliklarida 43,5 ming qoramol, 76,2 ming qöy va eçki boqiladi, yaylovlarda qoraköl qöylari boqiladi.

2004-yilda tumanda paxta tozalaş, ğişt, vino zavodlari, Buxoro pillakaşlik fabrikasi filiali, gilam töqiş fabrikasi va Özbekiston—Turkiya «Vardonze» qöşma korxonasi mavjud edi. 2018-yilda Şofirkon paxtani qayta tozalaş zavodi, qöşma korxona va pilla zaxira omborlari faoliyat yuritgan.

Tarixiy va me'moriy yodgorliklardan Vardonze qörğoni (3–8-asrlar), Xoja Orif Mohitobon (Revgariy) maqbarasi va Jome masjidi (13-asr), Hazornur qadamjosi va Toşmasjid saqlangan. Burqi Sarmast, Çilduxtaron, Qöçqorota, Ğoyibota, Bibi Kabudpuş, Sayidota ziyoratgohlari mavjud.

2003/04 öquv yilida tumanda 54 ta umumiy örta ta'lim maktabi, 13 ta madaniyat uyi, 62 ta kutubxona, 420 örinli markaziy kasalxona faoliyat körsatgan. 1932-yildan «Şofirkon ovozi» gazetasi naşr etiladi.