Majdiddin Muhammad
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Majdiddin Muhammad (Xoja Majdiddin Muhammad Xavofiy; tuğilgan yili noma'lum — 1494-yil avgust, Tobuk) — temuriy hukmdor Husayn Boyqaro saroyidagi yirik amaldorlardan biri, 1487–1490-yillarda vazir. ÖzME uni moliya işlarida juda uddaburon, ammo saroy fitnalari girdobida qolgan arbob sifatida tasvirlaydi. Uning faoliyati asosan Hirot bilan boğliq.
Kelib çiqişi va ilk xizmati
13ÖzME'ga köra, Majdiddin Muhammad davlat xizmatidagi oiladan çiqqan: otasi Ğiyosiddin Pir Ahmad Xavofiy 1417–1447-yillarda Hirotda Şohrux Mirzoning vaziri bölgan. Majdiddin Muhammad Abu Said davrida oddiy mirza (kotib) bölib xizmat qilgan, keyinroq Husayn Boyqaroning jiyani Mirzo Muhammad Sultonning vaziri lavozimiga kötarilgan.
Parvonaçi
131472-yilda Husayn Boyqaro uni jiyanidan sörab olib, parvonaçi qilib tayinlagan. Bu lavozimda u saroy va mamlakatdagi işlar haqida sultonga axborot berib turgan, qabul qilingan qarorlarni qayd etgan va öz muhrini sulton muhri yoniga bosgan. ÖzME'ga köra, şu vakolatlari tufayli u amalda hukmdorning noibi hisoblangan. Biroq uning Alişer Navoiy bilan munosabatlari oson bölmagan. Saroy vazirlari Nizomulmulk va Xoja Afzaliddin Muhammad unga qarşi fitna uyuştirib, sultonning ğazabini qözğatgan; natijada Majdiddin Muhammad 60 ming dinor tölaşga majbur bölgan. 1478-yilda u parvonaçilikni saqlab qolgan, ammo devon işlariga aralaşişi taqiqlangan.
Vazirlik davri
131487-yilda Navoiy Astrobod hokimi etib jönatilgaç, Majdiddin Muhammad yana davlat moliyasiga yaqinlaşgan. ÖzME hikoya qilişiça, xazina böşab, sultonga katta mablağ zarur bölib qolganda, u keraklisidan ham köp pul topib beriş mumkinligini aytgan. Şundan söng unga hukmdor nomidan muhr bosiş, barça ariza va şikoyatlarni körib çiqiş huquqi berilgan, «saltanatning işonçli kişisi» unvoni ham berilgan. Uning tadbirlari bilan poraxör amaldorlar javobgarlikka tortilib, qisqa muddatda xazinaga katta miqdorda pul undirilgan.
Iste'fosi va vafoti
131490-yilda Navoiy Hirotga qaytgaç, Majdiddin Muhammadning ta'siri susaya boşlagan. Balxda Darveş Ali qözğolon kötargani haqidagi xabardan keyin sulton uni vaqtinça hokimiyatdan çetlaştirgan. ÖzME'ga köra, barlos beklari va şoir Abdurahmon Jomiy uni qöllab-quvvatlagan; u sulton huzuriga kirib, 20 ming dinor peşkaş qilgan, ammo bir neça kundan söng barlos beklari bilan birga hibsga olingan. Mol-mulki tekşirilganda köp qimmatbaho buyumlar topilgan. Bir neça tölov majburiyatini imzolagaç, u ozodlikka çiqqan.
Söngra Majdiddin Muhammad yevropalik savdogarlar karvoniga qöşilib Kirmonga qoçgan, u yerdan Makkaga haj safariga yöl olgan. Biroq manzilga yetolmay, 1494-yil avgustida Arabistondagi Tobuk degan joyda vafot etgan. ÖzME uning hayotiga oid ma'lumotlarni V. V. Bartold tadqiqotlari va «Boburnoma» asosida keltiradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Majdiddin Muhammad // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3574 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMajdiddin Muhammad. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3574
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3574
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 5-jild, 68–69-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 68–69-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.