«Musulmon birodarlar»
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
«Musulmon birodarlar» (arabça «al-Ixvon al-muslimun») — 1928-yilda Misrda tuzilgan diniy-siyosiy taşkilot; keyinçalik köplab musulmon mamlakatlariga tarqalgan xalqaro sunniy islomçi harakatga aylangan. ÖzME'ga köra, uning asosçisi şayx Hasan al-Banno (1906–1949) bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, al-Banno taşkilotni 1928-yil martida Ismoiliya şahrida Suvayş kanali kompaniyasining olti işçisi bilan birga tuzgan. Taşkilotning eng maşhur şiori — «Islom — yeçim».1
Ğoyaviy asoslari
13ÖzME'ga köra, al-Bannoning siyosiy qaraşlari Muhammad al-Ğazoliy, Muhammad Abdu, Jamoliddin al-Afğoniy va Raşid Rizo kabi panislomçi islohotçilar ta'sirida şakllangan. U sunniylik doirasida qolgan holda «jihod», «islomiy milliyatçilik» va «islomiy davlat» konsepsiyalarini işlab çiqqan. Taşkilot mafkurasining asosida islom faqat e'tiqod emas, balki töliq dunyoqaraş va ijtimoiy tuzum, degan qaraş yotadi; uning maqsadi musulmon mamlakatlarida «islomiy adolat» tamoyillariga asoslangan jamiyat qurişdir. Sayyid Qutb va Mustafo as-Siboiy taşkilotning yetakçi mafkuraçilari bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Sayyid Qutbning 1964-yilda çiqqan «Yöldagi belgilar» kitobi boşqa musulmonlarni kofir deb e'lon qiliş (takfir) ğoyasini ilgari surgan va bu ğoya keyingi köplab jihodçi guruhlarga ta'sir qilgan.
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, dastlab harakat diniy tarğibot, savodsizlarni öqitiş, şifoxona va korxonalar oçiş bilan şuğullangan. A'zolari soni 1936-yildagi 800 kişidan 1938-yilda 200 mingga, 1948-yilga kelib 2 milliondan oşgan. 1936-yildan taşkilot Misrdagi Britaniya hukmronligiga qarşi çiqqan. ÖzME'ga köra, 1928–1936-yillarda asosan xayriya va ma'rifiy iş olib borgan bölsa, keyinroq siyosiy kuraşda zöravonlik usullarini ham qöllay boşlagan; 1930-yillar örtalaridan esa xalifalik şaklidagi islomiy davlat ğoyasini tarğib qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1938–1941-yillarda «Maxfiy apparat» deb atalgan qurollangan bölinma tuzilgan, taşkilot a'zolari 1948-yilda Misr boş vaziri Mahmud an-Nuqroşiy poşoni öldirgan. Taşkilot a'zolari asosan talaba-yoşlar orasidan jalb qilingan.
ÖzME'ga köra, al-Banno vafotidan keyin harakat yanada siyosiylaşgan va bir neça oqimga bölinib ketgan: mö'tadil qanot, «islomiy sotsializm» tarafdorlari va qurollangan ekstremistik guruhlar. Natijada 1950-yillardan u yagona taşkilot emas, «al-Ixvoniyya» deb ataluvçi harakat sifatida mavjud bölgan. Uning bölimlari Suriya, Iordaniya va Livanda ham tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, taşkilot 1970-yillarda zöravonlikdan voz keçganini e'lon qilgan, biroq bu masalada aniq mafkuraviy pozitsiyasi yöq.
Söngği davr
13Inglizça Vikipediyaga köra, harakat 1967-yilgi Olti kunlik uruşdan söng arab dunyosida ta'sirini kuçaytirgan. «Arab bahori» davrida Misrda 2011-yilda qonuniylaştirilgan va 2012-yilgi saylovda uning nomzodi Muhammad Mursiy prezident bölgan. 2013-yilgi harbiy töntarişdan keyin taşkilot Misrda taqiqlanib, terrorçi taşkilot deb e'lon qilingan; Saudiya Arabistoni va Birlaşgan Arab Amirliklari ham şunday qaror qabul qilgan. 2026-yil holatiga köra, taşkilot yoki uning ayrim bölimlari Rossiya, Germaniya, AQŞ, Misr va boşqa bir qator davlatlarda terrorçi taşkilot sifatida taqiqlangan.
ÖzME'ga köra, taşkilotning ilk jurnali «al-Ixvon al-muslimun» 1933-yildan çiqa boşlagan, 1980-yillardan esa «ad-Da'va» jurnali uning asosiy naşri hisoblangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)«Musulmon birodarlar» // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3436 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APA«Musulmon birodarlar». (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3436
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3436
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Muslim Brotherhooden.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 872–873-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 872–873-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.