Ob (daryo)

Ob — Ğarbiy Sibirdagi daryo, Rossiyaning va butun dunyoning eng yirik daryolaridan biri. ÖzME'ga köra, u Oltoy etaklarida Biya va Katun daryolarining qöşilişidan hosil böladi, Ğarbiy Sibirni janubdan şimolga kesib ötib, Kara dengizining Ob qöltiğiga quyiladi. Daryoning uzunligi 3650 km, Irtişning boşlanişidan hisoblanganda esa 5410 km; havzasining maydoni 2990 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, havza maydoni böyiça Ob Rossiyada birinçi, suv miqdori böyiça esa Yenisey va Lenadan keyin uçinçi örinda turadi.1

Rusça Vikipediyaga köra, daryo nomining kelib çiqişi aniq emas. Taxminlardan biriga köra, u komi tilidagi «qor», «qor uyumi» ma'nosidagi sözdan kelib çiqqan.

ÖzME ma'lumotiça, havzaning taxminan 85 foizi Ğarbiy Sibir tekisligida, janubi-şarqiy qismi esa Janubiy Sibir toğlarida — Oltoy, Kuznetsk Olatovi, Salair kryaji va Toğli Şoriyada joylaşgan. Obga 150 ga yaqin daryo quyiladi. Eng yirik irmoği — Irtiş; Rusça Vikipediyaga köra, uning uzunligi 4248 km bölib, Obning özidan uzunroq.

Rusça Vikipediya daryoni uç qismga ajratadi: yuqori oqim (Tom quyilişigaça), örta oqim (Irtiş quyilişigaça) va quyi oqim (Ob qöltiğigaça). ÖzME'ga köra, Tom quyilganidan keyin Ob sersuv daryoga aylanadi va tayga zonasi böylab oqadi; bu yerda vodiysi kengligi 30–50 km, çuqurligi 4–8 m. Bu qismda Çulim, Ket, Vax kabi irmoqlar qöşiladi. Irtiş qöşilganidan keyin daryo şimolga buriladi, vodiysi va qayiri juda kengayadi. Peregrebnoye yaqinida Ob Katta Ob va Kiçik Ob tarmoqlariga ajraladi. Quyi oqimda Kazim, Poluy, Şimoliy Sosva va Şçuçya irmoqlari quyiladi. Ob qöltiğiga quyilişda daryo katta delta hosil qiladi: ÖzME uning maydonini 4 ming km² dan ortiq, Rusça Vikipediya 4,5 ming km² deb körsatadi.

Daryo asosan qor suvlaridan töyinadi. ÖzME'ga köra, örtaça yillik suv sarfi Barnaul yaqinida sekundiga 1470 m³, Salexard yaqinida 12 700 m³ ni taşkil qiladi; Rusça Vikipediya Salexard yaqinidagi örtaça sarfni sekundiga 12 492 m³ deb beradi. Yuqori oqimda daryo taxminan 150 kun, quyi oqimda 220 kun muz bilan qoplangan böladi.

Ob havzasi tabiiy boyliklarga boy: Ğarbiy Sibir neft, gaz va kömir zaxiralari böyiça Rossiyada muhim örin tutadi, torf, örmon va suv resurslari ham köp. ÖzME'ga köra, daryo va Ob qöltiğida 50 ga yaqin baliq turi yaşaydi. Havzaning gidroenergetika salohiyati katta bölib, Novosibirsk, Buxtarma va Ust-Kamenogorsk GESlari qurilgan.

Ob — Ğarbiy Sibirning asosiy transport yöli. Boşidan quyilişigaça kemalar qatnaydi. Yirik portlari — Novosibirsk, Tomsk, Surgut, Labitnangi, Pavlodar, Omsk, Tobolsk va Tyumen.