Obdasta
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Obdasta (forsça «ob» — suv va «dasta» — dasta, tutqiç), oftoba, ibriq — yuz-qöl yuviş va tahorat oliş uçun işlatiladigan, uzun jömrakli va dastali an'anaviy idiş. U Markaziy Osiyo va Eron xalqlarining kundalik turmuşida asrlar davomida keng qöllangan rözğor buyumi bölib, ayni paytda amaliy bezak san'atining namunasi sifatida ham qadrlanadi.1
Nomi
13Inglizça Vikipediyaga köra, forsça «obdasta» sözi «suv» va «dasta» sözlaridan tuzilgan bölib, idişning dastali ekaniga işora qiladi. Uning boşqa nomi — «oftoba» (forsça «oftobe») «suv» va «idiş» ma'nolaridagi sözlardan hosil bölgan. ÖzME'ga köra, Özbekistonning turli hududlarida bu idiş turliça ataladi: Andijon va Namanganda oftoba, Qaşqadaryoda esa ibriq deyiladi.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, obdastaning böğzi uzun va tor, pastki qismi — qorni keng böladi; ba'zan tubida çambaragi bor (bunday namunalar, ayniqsa, Qöqon va Toşkent obdastalari uçun xos). Idiş qopqoqli, uzun va ingiçka jömrakli hamda dastali qilib yasaladi. Inglizça Vikipediyaga köra, idişning umumiy şakli kuvşinga öxşaydi, suv uning yon tomonidan qiya çiqib turgan jömrakdan quyiladi.
Yasaliş materiali
13ÖzME'ga köra, obdastalar qadimdan mis va sopoldan işlangan, keyinçalik çöyandan ham tayyorlana boşlagan; zamonaviy zavodlarda esa ular alyuminiydan quyib yasaladi. Inglizça Vikipediya loy, mis, jez va plastmassadan yasalgan oftobalarni tilga oladi va hozirgi kunda plastmassa idişlar keng tarqalganini qayd etadi.
Badiiy ahamiyati
13Miskarlar obdastalarni turli şakllarda yasaganlar; ÖzME ularning «ördak obdasta», «tovus obdasta», «tuyaböyin obdasta» kabi xillarini sanaydi. Kandakor ustalar idişlar sirtini kandakorlik usulida nafis naqşlar bilan bezagan, ba'zan ularga qimmatbaho toşlar ham qadagan. Bunday bezakli obdastalar respublika muzeylarida va xususiy töplamlarda saqlanadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, ayniqsa mis va jezdan işlangan, nozik bezakli oftobalar vaqt ötişi bilan faqat amaliy buyum emas, kolleksiya qiymatiga ega san'at asarlariga aylangan va dunyoning köplab muzeylarida namoyiş etiladi.
Tarqalişi va odatlar
13Inglizça Vikipediyaga köra, oftoba asrlar davomida Eron madaniyatining ajralmas qismi bölib, uning ildizlari qadimgi Forsga borib taqaladi; u Afğoniston, Ozarbayjon va Markaziy Osiyoning bir qator hududlarida ham keng tarqalgan. Ayrim qişloq joylarida mehmonga ovqatdan oldin va keyin qöl yuviş uçun oftoba, çilopçin (lagan) va soçiq tutiş odati hozirgaça saqlangan. Eronda boy xonadonlarda mehmonlarga jez yoki mis oftoba-lagan töplamini xizmatkorlar keltirgan; bu odat bilan boğliq «yetti juft oftoba-lagan bor, ammo tuşlik ham, keçki ovqat ham yöq» degan maqol taşqi haşamati köp, ammo mazmuni böş holatlarga nisbatan aytiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Obdasta // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3407 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAObdasta. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3407
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3407
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Aftabehen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 2-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 2-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.