Olot tumani

Olot tumani — Özbekistonning Buxoro viloyatidagi ma'muriy tuman; viloyatning janubi-ğarbiy qismida, Amudaryo yaqinida joylaşgan. Markazi — Olot şahri. Inglizça Vikipediyaga köra, tumanning maydoni 3230 km², aholisi 2021-yilda 101 300 kişini taşkil etgan. ÖzME 2003-yil holatiga köra maydonni 3,22 ming km², aholini esa 77,9 ming kişi deb körsatgan.12

Inglizça Vikipediyaga köra, tuman nomi turkiy olot (ala-at) qabilasidan kelib çiqqan; arab va fors manbalarida bu qabila xalaj nomi bilan ma'lum, nomning ma'nosi «ola ot» deb izohlanadi. Örta asrlarda olotlar hozirgi Özbekiston janubi, Xuroson, Eron va Afğoniston tarixida sezilarli rol öynagan.

ÖzME'ga köra, tuman 1943-yil 14-fevralda taşkil topgan, 1960-yilda Qoraköl tumaniga birlaştirilgan, 1973-yil 26-dekabrda yana ajratilgan, 1983-yilda yana Qoraköl tumani tarkibiga kiritilgan va 1989-yildan buyon mustaqil tuman sifatida mavjud. Rusça Vikipediya esa tuman Qoraköl tumanining beş qişloq sovetidan 1943-yil 13-fevralda tuzilgani va 1962-yilda tugatilganini qayd etadi.

ÖzME'ga köra, tuman janub va janubi-şarqda Qaşqadaryo viloyati bilan, janubi-ğarbda Amudaryo orqali Turkmanistonning Lebap viloyati bilan, şimolda esa Buxoro viloyatining Jondor, Qoraköl, Buxoro va Qorovulbozor tumanlari bilan qöşni. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida tuman tarkibida bitta şahar (Olot), sakkizta şaharça (Böribek Çandir, Ganç Çandir, Kesakli, Qirtay, Söla Qorovul, Tolqon Sayyot, Özbekiston, Çovdur) va ön qişloq fuqarolari yiğini bölgan.

Tuman Zarafşon daryosining eng quyi qismida, Qoraköl deltasi tekisligida yotadi va relyefi asosan tekis. ÖzME'ga köra, faqat Dengizköl atrofida balandliklar farqi seziladi: Dengizköl botiği 160 m, uning yonidagi Jilliqoya balandligi 302 m ga yetadi. Hududning taxminan ondan bir qismi suğoriladigan vohadan, qolgani qumli, gipsli, gilli va şörxok çöllardan iborat; bu yerda 100 ga yaqin qoldiq köl bor, ularning eng kattasi — Dengizköl. Iqlimi keskin kontinental: yanvarning örtaça harorati taxminan 0,4°, iyulniki 29,3° atrofida, yillik yoğin 120–125 mm atrofida.

Çöl ösimliklaridan saksovul, qandim, şuvoq, yantoq ösadi; hayvonot olamida qöşoyoq, yumronqoziqlar, çöl muşugi, tuvaloq va qirğovullar uçraydi. Qumli çöl landşaftini muhofaza qiliş uçun 1971-yilda bu yerda Qoraköl qöriqxonasi taşkil etilgan. ÖzME ma'lumotiga köra, unda 200 ga yaqin ösimlik va 170 tur quş qayd etilgan, zarafşon qirğovuli va qum quyoni köpaytiriladi. Tuman yer ostida tabiiy gaz (Örtabuloq va Olot konlari), qoldiq köllarda esa tuz zaxiralari mavjud.

ÖzME'ga köra, aholining aksariyati özbeklar; turkman, qozoq, tatar va boşqa millat vakillari ham yaşaydi. 2003-yilda har kvadrat kilometrga 24,2 kişi töğri kelgan, aholining asosiy qismi qişloqlarda istiqomat qilgan.

Tuman qişloq xöjaligi paxta, ğalla yetiştiriş va çorvaçilikka yönaltirilgan, pillaçilik, sabzavot va poliz ekinlari ham bor. ÖzME'ga köra, 2003-yilda suğoriladigan yerlar 19,5 ming gektarni taşkil etgan, tumanda sakkizta yirik sanoat korxonasi, jumladan, paxtadan tayyor mahsulot çiqaradigan Özbekiston–Şveysariya–Germaniya qöşma korxonasi işlagan. Amu-Buxoro va Amu-Qoraköl kanallari tuman hududidan ötadi. Olot temir yöl orqali Buxoro bilan boğlangan, avtomobil yöllarining umumiy uzunligi 251 km. 2002/2003 öquv yilida tumanda 35 ta umumta'lim maktabi, qişloq xöjaligi kolleji, muzey va kutubxonalar faoliyat körsatgan, 1998-yildan «Olot hayoti» gazetasi naşr etiladi.