Oltoy toğlari

+ Oltoy toğlari — Osiyoning markaziy qismidagi yirik toğ tizimi; Rossiya, Qozoğiston, Mongoliya va Xitoy hududlari tutaşgan yerda joylaşgan. Nomi turkiy va möğul tillaridagi «altan» — «oltin» sözidan kelib çiqqan. Inglizça…

+ ## Joylaşuvi va tuzilişi

+ ÖzME'ga köra, Oltoy şimoli-ğarbda Ğarbiy Sibir tekisligidan janubi-şarqda Gobi tekisliklarigaça qariyb 2000 km ga çözilgan. Inglizça Vikipediyada tizimning uzunligi taxminan 2525 km, egallagan maydoni esa 845 ming km² at…

+ Asl Oltoyning markaziy va şarqiy qismida eng baland tizmalar — Katun, Şimoliy Çuya va Janubiy Çuya joylaşgan; bu yerda relyef alp tipida. Inglizça Vikipediyaga köra, ikkinçi baland çöqqi Mongoliya hududidagi Xuyten (4374…

+ ## Geologiyasi va foydali qazilmalari

+ Oltoy murakkab palaxsali-burmali toğlar ölkasi hisoblanadi. ÖzME ma'lumotiça, u proterozoydan karbon davrigaça hosil bölgan çökindi, karbonat va vulkanik jinslardan tuzilgan. Şimoli-şarqiy qism kaledon burmalanişiga, jan…

+ ## Iqlimi va suvlari

+ Iqlimi kontinental. Qişda Osiyo antitsikloni ta'sirida uzoq davom etadigan sovuq hukm suradi; yanvarning örtaça harorati toğ oldilarida –15°, toğlar orasidagi soyliklarda –28° dan –32° gaça tuşadi, Çuya daştida mutlaq mi…

+ Daryolar qor va yomğir suvlaridan töyinadi, bahorda toşadi. Eng yiriklari — Katun, Biya, Buxtarma va Çuya; Katun bilan Biya qöşilib Ob daryosini hosil qiladi. Toğlarda 3500 dan ortiq köl bor, ularning eng maşhurlari — Te…

+ ## Tabiati

+ Landşaftlar balandlikka qarab almaşadi: toğ daştlari, toğ örmonlari va baland toğ mintaqasi. ÖzME'ga köra, örmonlar hududning qariyb 70 foizini egallaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, toğlarda Sibir toğ eçkisi, arxar, mar…

+ ## Tarixiy ahamiyati

+ Inglizça Vikipediya Oltoydagi Denisova ğorida 2008-yilda topilgan qoldiqlar asosida qadimgi odamlarning alohida guruhi — denisovaliklar aniqlanganini qayd etadi. Hududda turkiy xalqlar va möğullar yaşaydi; aholi asosan ç…