Orol dengizi
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Аральское море→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 130
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Orol dengizi — Örta Osiyodagi oqmas şör köl; [[m:337|Özbekiston]] va [[m:350|Qozoğiston]] çegarasida joylaşgan. ÖzME'ga köra, uning janubi-ğarbiy yarmidan köproq qismi Qoraqalpoğiston, şimoli-şarqiy qismi Qozoğiston hudu…
+ ## Qurişdan oldingi holati
+ ÖzME'ga köra, 1960-yillargaça Orol dengizining orollar bilan birga maydoni taxminan 68 ming km² bölgan. Kattaligi jihatidan u Kaspiy dengizi, Yuqori köl va Viktoriya kölidan keyin dunyoda törtinçi, Yevrosiyoda Kaspiydan …
+ ÖzME'ga köra, Orol botiği yuqori pliotsenda Yer pöstining egilgan joyida hosil bölgan. Şimoliy qirğoği baland va çuqur qöltiqli, şarqiy qirğoği past va qumli, janubiy qirğoği Amudaryo deltasidan iborat, ğarbiy qirğoği es…
+ ## Suv balansi va tabiati
+ Dengizni asosan Amudaryo va Sirdaryo suv bilan ta'minlagan: ÖzME'ga köra, 1960-yillargaça Amudaryo yiliga 38,6 km³, Sirdaryo 14,5 km³ suv keltirgan, yer osti suvlari va yoğinlar ham qöşilgan. Dengiz çöl zonasida joylaşga…
+ ÖzME'ga köra, dengiz suvining örtaça şörligi 10–11 promille bölib, kimyoviy tarkibi Kaspiy suviga öxşagan. Suv ança tiniq bölgan, yozda tubi 24 metrgaça körinib turgan, dekabr örtasidan mart oxirigaça muzlagan. Dengizda …
+ ## Tadqiq etilişi
+ ÖzME'ga köra, Orol dengizini birinçi bölib 1848–1849-yillarda Aleksey Butakov tadqiq qilib, xaritaga tuşirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu ekspeditsiyada surgundagi ukrain şoiri va rassomi Taras Şevçenko ham qatnaşgan…
+ ## Qurişi va ekologik falokat
+ ÖzME'ga köra, Orol sathi Amudaryo va Sirdaryo rejimiga boğliq bölgani uçun bu daryolar suvi suğorişga qança köp sarflansa, dengizga şunça kam suv yetib borgan. 1960-yillardan suğoriladigan yerlarning, ayniqsa paxta maydo…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, 2007-yilga kelib Orol dastlabki maydonining taxminan 10 foiziga qisqarib, bir neça alohida suv havzasiga bölinib ketgan: Şimoliy (Kiçik) Orol hamda Janubiy (Katta) Orolning şarqiy va ğarbiy qi…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, Qozoğiston Şimoliy Orolni saqlab qoliş uçun 2005-yilda Kökorol tögonini qurib bitkazgan; natijada suv sathi kötarilib, şörlik kamaygan va baliq ovi qisman tiklangan. Baliqçilik sanoati yemiril…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 6-jild, 225–227-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 82
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)