Örta dengiz

+ Örta dengiz — Atlantika okeanining Afrika va Yevrosiyo materiklari orasida joylaşgan içki dengizi. ÖzME'ga köra, uning maydoni 2505 ming km², suv hajmi 3839 ming km³, örtaça çuqurligi 1541 metr. Inglizça Vikipediyaga kör…

+ ## Nomi

+ Rusça Vikipediyaga köra, «Örta dengiz» (lotinça Mare Mediterraneum — «yerlar örtasidagi dengiz») nomini antik muallif Gay Yuliy Solin muomalaga kiritgan. Qadimgi rimliklar uni «Mare Nostrum» («Bizning dengiz») deb ham at…

+ ## Çegaralari va qismlari

+ Dengiz ğarbda Gibraltar böğozi orqali Atlantika okeaniga tutaşadi. Şimoli-şarqda Dardanell böğozi uni Marmar dengizi bilan, Bosfor böğozi esa [[m:799|Qora dengiz]] bilan boğlaydi; janubi-şarqda Suvayş kanali orqali Qizil…

+ ## Tubi va geologiyasi

+ ÖzME'ga köra, dengiz tubining relyefi ança murakkab: materik yon bağri tik, çuqurlik asosan 2000–4000 metrni taşkil etadi. Tubi Ğarbiy Jazoir-Provans, Markaziy va Şarqiy Levant soyliklariga bölinadi, ularning tubini neog…

+ ## Iqlimi va suvi

+ Dengiz subtropik mintaqada joylaşgan bölib, «Örta dengiz iqlimi» deb ataladigan alohida iqlim turining nomi undan olingan: qişi yumşoq va yoğingarçilikli, yozi issiq va quruq. ÖzME'ga köra, Afrikadan sirokko şamoli esadi…

+ ## Tabiati

+ ÖzME'ga köra, plankton miqdori kam, suvötlari asosan peridineya va diatomlardan iborat. Baliqlarning 550 dan ortiq turi ma'lum, ularning 70 ga yaqini faqat şu dengizda uçraydi.

+ ## Xöjalik ahamiyati

+ Örta dengiz qadimdan Yevropani Afrika, Yaqin Şarq va Osiyo bilan boğlab kelgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning havzasida Misr, Yunoniston va Unumdor yarim oy kabi eng qadimgi sivilizatsiyalar paydo bölgan, Rim imperiy…