Östkemen

Öskemen (rusça: Ust-Kamenogorsk, Ust-Kamenogorsk) — Qozoğistonning şarqidagi eng yirik şahar va Şarqiy Qozoğiston viloyatining ma'muriy markazi. Şahar Irtiş va Ulbi daryolari qöşilgan joyda joylaşgan.

Şahar 1720-yilda Irtiş va Ulbi daryolari qöşilgan joyda qal'a sifatida asos solingan. Rus manbalariga köra, Pyotr I farmoni bilan mayor Ivan Lixarev boşçiligida yuborilgan harbiy ekspeditsiya «Yarkend oltini»ni izlagan; Zaysan köliga yetib, Qora Irtiş böylab yuksalişga imkon bölmagaç, orqaga qaytgan. Rus Vikipediyasiga köra, harbiy otryad 1720-yil 30-avgustda Irtiş va Ulbi qöşilgan joyga yetib kelgan va şu kun şahar asos solingan kun hisoblanadi. Özbekça Vikipediyada qal'a qurilişi 12–17-avgustda boşlangani yoziladi.

Qal'a atrofida aholi joylaşib, u avval qişloq, söng stanitsa bölgan. 1868-yilda Öskemenga şahar maqomi berilgan. 1938-yilda Rubtsovsk—Ridder temir yöli qurilib, 1939-yilda şahar Şarqiy Qozoğiston viloyatining markaziga aylangan va öşa yili Öskemen GESi qurilişi boşlangan. GES 1951-yil dekabrda sanoat tokini bergan. Uruş yillarida bu yerga sanoat korxonalari köçirib keltirilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, sobiq Sovet rahbari Georgiy Malenkov şu yerda 30 yil surgunda bölib, GESni boşqargan. 1990-yilda Ulba metallurgiya zavodidagi portlaş natijasida şahar ustiga berilliy tutgan zaharli «bulut» tarqalgan. 1994-yilda AQSh “Sapphire” loyihasi doirasida zavoddagi qurol darajasidagi uranni olib çiqqan.

Şahar Qozoğistonning şarqiy qismida, Ulbi daryosi Irtişga quyiladigan joyda, Poytaxt Astanadan taxminan 947 km narida joylaşgan. Iqlimi keskin kontinental; sovuq davr noyabrdan martgaça davom etadi. Qayd etilgan eng past harorat yanvarda −49 °C, eng yuqorisi iyulda +43 °C.

Özbekça Vikipediyaga köra, 2012-yil 1-fevralda aholi 321 ming kişi bölgan; slavyan xalqlarining çet elga köçişi sababli soni kamayib borgan. Şu manbada ruslar 67,2 %, qozoqlar 27,5 % deb berilgan. Rus Vikipediyasida 2023-yil boşiga milliy tarkib: qozoqlar 186 443 kişi (50,03 %), ruslar 167 412 kişi (44,92 %), olmonlar 4502 kişi (1,21 %), tatarlar 3397 kişi. Asosiy dinlar — pravoslav nasroniylik va sunniy islom.

Iqtisodiyotda rangli metallurgiya yetakçi: qörğoşin, rux, titan-magniy işlab çiqariş. Ulba metallurgiya zavodi uran, berilliy va tantal mahsulotlari çiqaradi. Maşinasozlik, kondensator va priborlar, quriliş materiallari, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari ham bor. Şahar yaqinida Öskemen suv ombori va GES qurilgan. 2017-yilda Ulba zavodida XAAA (IAEA)ning past boyitilgan uran banki oçilgan.

Şaharda Jambul nomidagi drama teatri, kinoteatrlar, muzeylar, madaniyat uylari va istirohat boği bor. Boris Aleksandrov sport saroyi «Torpedo» xokkey klubining uyi hisoblanadi.