Abiogenez
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51–52-b. — ziyouz.com
Abiogenez (yun. a— inkor qöşimçasi, bio... va genesis — kelib çiqiş, paydo buliş) — tirik tabiatda mavjud bölgan organik birikmalarning organizm iştirokisiz nobiologik yöl b-n hosil bölişi. Keng ma'noda A.— tirik mavjudotlarning paydo bölişi, ya'ni hayotning vujudga kelişi haqidagi zamonaviy nazariyadir. A. töğrisidagi eng qad. tuşunçalar juda sodda bölib, tirik mavjudotlar anorganik yoki organik ulik moddalardan öz-özidan paydo böladi, degan farazga asoslangan edi. Tirik mavjudotlarning öz-özidan paydo bölişi töğrisidagi tuşunçalarga 1861 y.da L. Paster uzil-kesil zarba berdi. Ammo A. töğrisidagi zamonaviy nazariya organik moddalarning anorganik moddalardan sintezlanişi, pirovard natijada hayotning A. orqali paydo bölişini inkor etmaydi, A. I. Oparin va b. köpgina olimlarning fikriça, Yerda hayot uzoq davom etgan kimyoviy jarayonlar natijasida Yer taraqqiyotining muayyan boskiçida paydo bölgan. Qad. geologik davrlarda Yerdagi şaroit (t-ra, atmosfera tarkibi, nurlaniş) organik moddalarning A. sintezlanişi uçun qulay bölgan. 20- a. örtalarida oqsil va b. organik birikmalarning Yerning qad. geologik davrlardagi şaroitida abiogen yUl b-n sintezlanişi tajribada isbot etildi (q. Hayot, Biogenez).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБИОГЕНЕЗ (юн. а— инкор қўшимчаси, био... ва genesis — келиб чиқиш, пайдо булиш) — тирик табиатда мавжуд бўлган органик бирикмаларнинг организм иштирокисиз нобиологик йўл б-н ҳосил бўлиши. Кенг маънода А.— тирик мавжудотларнинг пайдо бўлиши, яъни ҳаётнинг вужудга келиши ҳақидаги замонавий назариядир. А. тўғрисидаги энг қад. тушунчалар жуда содда бўлиб, тирик мавжудотлар анорганик ёки органик улик моддалардан ўз-ўзидан пайдо бўлади, деган фаразга асосланган эди. Тирик мавжудотларнинг ўз-ўзидан пайдо бўлиши тўғрисидаги тушунчаларга 1861 й.да Л. Пастер узил-кесил зарба берди. Аммо А. тўғрисидаги замонавий назария органик моддаларнинг анорганик моддалардан синтезланиши, пировард натижада ҳаётнинг А. орқали пайдо бўлишини инкор этмайди, А. И. Опарин ва б. кўпгина олимларнинг фикрича, Ерда ҳаёт узоқ давом этган кимёвий жараёнлар натижасида Ер тараққиётининг муайян боскичида пайдо бўлган. Қад. геологик даврларда Ердаги шароит (т-ра, атмосфера таркиби, нурланиш) органик моддаларнинг А. синтезланиши учун қулай бўлган. 20- а. ўрталарида оқсил ва б. органик бирикмаларнинг Ернинг қад. геологик даврлардаги шароитида абиоген йУл б-н синтезланиши тажрибада исбот этилди (қ. Ҳаёт, Биогенез).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.