Ekssudativkataral diatez
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Ekssudativkataral diatez — allergik holat. Asosan, yoş bolalarda uçraydi. E.k.d.ga çalingan bolaning terisi va şilliq qavatlari turli ta'sirotlarga hamda kataralyalliğlaniş kasalliklariga moyil bölib qoladi. Bola organizmida moddalar almaşinuvining buzilişi yoki ba'zi oziq-ovqat mahsulotlari (mas, sut, tuxum, qulupnay, sitrus mevalar, asal, şokolad)ni kötara olmaslik E.k.d.ga sabab bölişi mumkin. E.k.d.i bor bolaning terisi çaqaloqligidayoq özgaradi; keyinroq, ya'ni bola ovqatga örgatilganda terisidagi özgarişlar yaqqol körinadi; 3—5 yoşda ança kamayadi. Dastlab bolaning tizza böğimlarida va qoş ravoğida sarğimtir, kepaklanib turadigan doğlar paydo böladi; bola töğri parvariş qilingan bölsa ham terisi suvçirab turadi; bola 1,5—2 oylik bölgaç, yuzi qizarib, qasmoqlanadi; oğirroq hollarda qasmoq qöpayib, tuguntugun bölib qoladi. E.k.d.li bola ötkir respirator kasalliklar, tumov, angina, bronxit va boşqalar kasalliklarga tez çalinadi, ularda köz şilliq pardasining yalliğlanişi (q. Konyunktivit), örta quloq yalliğlanişi (q. Otit) kuzatiladi, tez-tez içi buzilib turadi. Bunday bolalar biror kasallik bilan oğrib tuzalganidan keyin ançagaça öziga kelolmay yuradi. Bola xomsemiz, rangpar bölib, qovoqlari şişadi, iştahasi baland, ba'zi bolalarda bir oz pasayişi mumkin. Ularda infeksion kasalliklar bir qadar oğir keçadi.
Bolalar qiçimasi (strofulyus), odatda, 2—3 yaşar bolalarda uçraydi; tananing pastki qismi va oyoqlarga mayda tugunça va toşmalar toşadi. Bunga köpinça şokolad, tuxum, sergöşt ovqatlar iste'mol qiliş sabab böladi.
Neyrodermit — bolalar ekzelvsining davomi bölib, odatda, 3 yaşardan keyin uçraydi. Köproq E.kd.ga çalingan bolalarda kuzatiladi. Taqim, tirsak, bukiladigan joy va yirik burmalar sohasi quruqşab şöralaidi, terisi dağallaşib qiçişadi. E.k.d.ni vraç dayulaydi. Öz bilgiça davo qiliş dardni ulğaytirib yuborişi mumkin. Bolaga şokolad, tuxum, ikra, kakao va boşqalar kuçli ovqatlarni bermagan ma'qul. Terisi biçilişga moyil bolalarga vaqtvaqgi bilan vanna qilib turiş (sodali va margansovkali) va bolalar kremi surtiş tavsiya etiladi. Terisi yalliğlanib, suvçirab turadigan bolalarga vannadan taşqari muolajalarni, xususan, dorilarni vraç maslahati bilan beriş mumkin.
E.k.d.ning oldini olişda homilador va emizikli ayollarning töğri ovqatlanişi, homiladorlik toksikozlarini vaqtida davolatişi ayniqsa muhim. E.k.d.ga moyil bolalar ovqati öziga xos tuziladi (yana q. Gödak).
Q.: Gödak, Konyunktivit, Otit
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКССУДАТИВКАТАРАЛ ДИАТЕЗ — аллергик ҳолат. Асосан, ёш болаларда учрайди. Э.к.д.га чалинган боланинг териси ва шиллиқ қаватлари турли таъсиротларга ҳамда катараляллиғланиш касалликларига мойил бўлиб қолади. Бола организмида моддалар алмашинувининг бузилиши ёки баъзи озиқ-овқат маҳсулотлари (мас, сут, тухум, қулупнай, цитрус мевалар, асал, шоколад)ни кўтара олмаслик Э.к.д.га сабаб бўлиши мумкин. Э.к.д.и бор боланинг териси чақалоқлигидаёқ ўзгаради; кейинроқ, яъни бола овқатга ўргатилганда терисидаги ўзгаришлар яққол кўринади; 3—5 ёшда анча камаяди. Дастлаб боланинг тизза бўғимларида ва қош равоғида сарғимтир, кепакланиб турадиган доғлар пайдо бўлади; бола тўғри парвариш қилинган бўлса ҳам териси сувчираб туради; бола 1,5—2 ойлик бўлгач, юзи қизариб, қасмоқланади; оғирроқ ҳолларда қасмоқ қўпайиб, тугунтугун бўлиб қолади. Э.к.д.ли бола ўткир респиратор касалликлар, тумов, ангина, бронхит ва бошқалар касалликларга тез чалинади, уларда кўз шиллиқ пардасининг яллиғланиши (қ. Конъюнктивит), ўрта қулоқ яллиғланиши (қ. Отит) кузатилади, тез-тез ичи бузилиб туради. Бундай болалар бирор касаллик билан оғриб тузалганидан кейин анчагача ўзига келолмай юради. Бола хомсемиз, рангпар бўлиб, қовоқлари шишади, иштаҳаси баланд, баъзи болаларда бир оз пасайиши мумкин. Уларда инфекцион касалликлар бир қадар оғир кечади.
Болалар қичимаси (строфулюс), одатда, 2—3 яшар болаларда учрайди; тананинг пастки қисми ва оёқларга майда тугунча ва тошмалар тошади. Бунга кўпинча шоколад, тухум, сергўшт овқатлар истеъмол қилиш сабаб бўлади.
Нейродермит — болалар экзелвсининг давоми бўлиб, одатда, 3 яшардан кейин учрайди. Кўпроқ Э.кд.га чалинган болаларда кузатилади. Тақим, тирсак, букиладиган жой ва йирик бурмалар соҳаси қуруқшаб шўралаиди, териси дағаллашиб қичишади. Э.к.д.ни врач даюлайди. Ўз билгича даво қилиш дардни улғайтириб юбориши мумкин. Болага шоколад, тухум, икра, какао ва бошқалар кучли овқатларни бермаган маъқул. Териси бичилишга мойил болаларга вақтвақги билан ванна қилиб туриш (содали ва марганцовкали) ва болалар креми суртиш тавсия этилади. Териси яллиғланиб, сувчираб турадиган болаларга ваннадан ташқари муолажаларни, хусусан, дориларни врач маслаҳати билан бериш мумкин.
Э.к.д.нинг олдини олишда ҳомиладор ва эмизикли аёлларнинг тўғри овқатланиши, ҳомиладорлик токсикозларини вақтида даволатиши айниқса муҳим. Э.к.д.га мойил болалар овқати ўзига хос тузилади (яна қ. Гўдак).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.