Eşitiş organlari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275–276-b. — ziyouz.com
Eşitiş organlari EŞITIŞ ORGANLARI, eşitiş a'zolari — odam va hayvonlar sezgi organlari. Asosiy qismi tovuşni qabul qilişga ixtisoslaşgan retseptorlar hisoblanadi. Umurtqasiz hayvonlar orasida haqiqiy E.o. faqat haşarotlarda rivojlangan; köpinça ilk sezgi, ya'ni timpanal (töğrikanotlilar, çala qattiqqanotlilar, kapalaklar), ba'zan xordotonal, jonston va boşqalar organlardan iborat. Timpanal organlar oyoqlarda, qorin yoki kökrakda bölib, ular traxeyalar yoki havo böşliqlari bilan boğlangan kutikulyar (q. Kutikula), ya'ni nogora pardadan unga birikkan yoki traxeyalar bilan boğlangan xordotonal sensillalardan iborat. Jonston organ esa çivinlar möylovining 2böğimida joylaşgan. Yuksak rivojlangan sudralib yuruvçilar (mas, timsohlar)da ilk bor noğora parda bilan qoplangan maxsus teri burmalari şaklidagi taşqi quloq paydo böladi. U noğora pardani himoya qilib turadi. Taşqi quloq ayrim quşlarda ham böladi. Quruqlikda yaşaydigan hayvonlarning suvda yaşaşga ötişi bilan taşqi quloq (kitsimonlar, kurakoyoqlilf); ayrim hollarda esa örta quloq ham reduksiyaga uçraydi (delfinlar). Yana q. Quloq, Eşitiş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭШИТИШ ОРГАНЛАРИ, эшитиш аъзолари — одам ва ҳайвонлар сезги органлари. Асосий қисми товушни қабул қилишга ихтисослашган рецепторлар ҳисобланади. Умуртқасиз ҳайвонлар орасида ҳақиқий Э.о. фақат ҳашаротларда ривожланган; кўпинча илк сезги, яъни тимпанал (тўғриканотлилар, чала қаттиққанотлилар, капалаклар), баъзан хордотонал, жонстон ва бошқалар органлардан иборат. Тимпанал органлар оёқларда, қорин ёки кўкракда бўлиб, улар трахеялар ёки ҳаво бўшлиқлари билан боғланган кутикуляр (қ. Кутикула), яъни ногора пардадан унга бириккан ёки трахеялар билан боғланган хордотонал сенсиллалардан иборат. Жонстон орган эса чивинлар мўйловининг 2бўғимида жойлашган. Юксак ривожланган судралиб юрувчилар (мас, тимсоҳлар)да илк бор ноғора парда билан қопланган махсус тери бурмалари шаклидаги ташқи қулоқ пайдо бўлади. У ноғора пардани ҳимоя қилиб туради. Ташқи қулоқ айрим қушларда ҳам бўлади. Қуруқликда яшайдиган ҳайвонларнинг сувда яшашга ўтиши билан ташқи қулоқ (китсимонлар, куракоёқлилф); айрим ҳолларда эса ўрта қулоқ ҳам редукцияга учрайди (дельфинлар). Яна қ. Қулоқ, Эшитиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.