Jonibek Sulton

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com

Jonibek Sulton (töliq ismi: Jonibek ibn Xoja Muhammad ibn Abulxayrxon) (? — 1529.20.3, Miyonkol) — şayboniylarpan. Abulxayrxonning nevarasi, Muhammad Şayboniyxonning amakivaççasi. 16-a. boşida Şayboniyxon qöşini tarkibida Movarounnaxrni egallaşda iştirok etgan. Şayboniyxon tomonidan Farğona (Axsi) hokimi etib tayinlangan (1503- 09), söngra (1510 y.dan) Karmanada öğillari b-n hukmronlik qilgan. J. s. farğonalik piri — Jaloliddin Ahmad Kosoniy — Maxdumi A'zamni Karmanaga çaqirtirib olgan (1514—16). Şayboniyxon vafoti (1510 y.dek.)dan söng Movarounnahrga yuriş qilgan Bobur 1511 y. okt.da Samarqandni qölga kiritadi. J.s. boşqa şayboniy sultonlar qatori Turkistonga qoçgan. 1512 y. Ubaydullo sulton (q. Ubaydullaxon) b-n birga Movarounnaxrga qaytib Köli Malik jangida Boburni yengib Buxoro va Samarqandni egallaşda iştirok etgan. Bobur safaviylardan harbiy qöşin (Najmi Soniy boşçiligidagi qöşin) olib J. s. turgan Ğijduvonni qamal qiladi (1512). J. s.ning oz sonli qöşini qal'adan çiqib tengsiz töqnaşuvda Boburdan yengiladi. Biroq Ubaydullo sultonning puxta harbiy rejasi tufayli şayboniylar ğalaba qiladilar (q. Ğijduvon jangi). Şoir Podşohxoja (1480— 1545) J. s.ga atab «Maqsad ulatvor» dostonini yozgan (1515—20).

Manba: Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993; Hofiz Taniş Al-Buxoriy, Abdullanoma, 1-j., T., 1999.

Ad.: Axmedov B. A., Istoriko-geografiçeskaya literatura Sredney Azii XVI— XVIIIbb., T., 1985; Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, Alma-Ata, 1969; Bartold V. V., Soçineniya, 2 t., çast 2, M., 1964. Faxriddin Hasanov.

Q.: Ğijduvon jangi, Ubaydullaxon

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖОНИБЕК СУЛТОН (тўлиқ исми: Жонибек ибн Хожа Муҳаммад ибн Абулхайрхон) (? — 1529.20.3, Миёнкол) — шайбонийларпан. Абулхайрхоннинг невараси, Муҳаммад Шайбонийхоннинг амакиваччаси. 16-а. бошида Шайбонийхон қўшини таркибида Мовароуннахрни эгаллашда иштирок этган. Шайбонийхон томонидан Фарғона (Ахси) ҳокими этиб тайинланган (1503- 09), сўнгра (1510 й.дан) Карманада ўғиллари б-н ҳукмронлик қилган. Ж. с. фарғоналик пири — Жалолиддин Аҳмад Косоний — Махдуми Аъзамни Карманага чақиртириб олган (1514—16). Шайбонийхон вафоти (1510 й.дек.)дан сўнг Мовароуннаҳрга юриш қилган Бобур 1511 й. окт.да Самарқандни қўлга киритади. Ж.с. бошқа шайбоний султонлар қатори Туркистонга қочган. 1512 й. Убайдулло султон (қ. Убайдуллахон) б-н бирга Мовароуннахрга қайтиб Кўли Малик жангида Бобурни енгиб Бухоро ва Самарқандни эгаллашда иштирок этган. Бобур сафавийлардан ҳарбий қўшин (Нажми Соний бошчилигидаги қўшин) олиб Ж. с. турган Ғиждувонни қамал қилади (1512). Ж. с.нинг оз сонли қўшини қалъадан чиқиб тенгсиз тўқнашувда Бобурдан енгилади. Бироқ Убайдулло султоннинг пухта ҳарбий режаси туфайли шайбонийлар ғалаба қиладилар (қ. Ғиждувон жанги). Шоир Подшоҳхожа (1480— 1545) Ж. с.га атаб «Мақсад улатвор» достонини ёзган (1515—20).

Манба: Ҳасанхожа Нисорий, Музаккири аҳбоб, Т., 1993; Ҳофиз Таниш Ал-Бухорий, Абдулланома, 1-ж., Т., 1999.

Ад.: Ахмедов Б. А., Историко-географическая литература Средней Азии XVI— XVIIIbb., Т., 1985; Материалы по истории казахских ханств XV—XVIII веков, Алма-Ата, 1969; Бартольд В. В., Сочинения, 2 т., часть 2, М., 1964. Фахриддин Ҳасанов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.