Metabolizm

Metabolizm (yun. metabole — özgariş) — hujayralarda sodir böladigan fermentativ reakiyalar majmui. M.da organik hayot faoliyati uçun zarur bölgan moddalar va energiya xreil böladi. «M.» termini, köpinça, moddalar va energiya almaşinuvining (q. Moddalar almaşinuvi) hujayrada keçadigan bosqiçlarini ifodalaş uçun işlatiladi. Bu jihatdan M. tor ma'-noda oraliq almaşinuvni, ya'ni moddalarning xz^kayra içida oxirgi mahsulotga aylanişini ifodalaydi. Oziq moddalar hujayraga tuşgaç, bir kator kimyoviy özgarişlarga uçraydi. Bunday reaksiyalarning muayyan tartibda ketma-ket röy berişi metabolitik yöl, hosil bölgan oraliq mahsulotlar metabolitlar deyiladi. M. anabolizm va katabolizmdan iborat (q. Katabolizm). Anabolizmda hujayralar va töqimalar tarkibiga kiruvçi moddalar sintezlanadi, hujayra tarkibi yangilanadi. Anabolitik reaksiyalar, asosan, qaytariliş reaksiyalaridan iborat bölib, ular erkin kimyoviy energiya sarf bölişi orqali boradi (q. Qaytariliş reaksiyalari). Katabolitik reaksiyalar, asosan, oksidlaniş reaksiyalaridan iborat bölib, unda murakkab moddalar birmunça oddiy molekulalargaça parçalanadi va energiya ajralib çiqadi (q. Oksidlaniş reaksiyalari). M.ning bu ikki tomoni özaro çambarças boğlangan (yana q. Assimilyatsiya, Dissimilyatsiya).