Oq qöyunli
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 305–306-b. — ziyouz.com
Oq qöyunli OQ QÖYUNLI, oq qöyunlilar, oq qöyli — 1) turk-öğuz qabilalarining Dajla daryosining yuqori oqimi böylarida 14—15-a.larda taşkil topgan birlaşmasi; 2) uşbu birlaşmaga rahbarlik qilgan yetakçi qabila — boyondurlardan çiqqan sulola; 3) aynan şu birlaşma tomonidan 15-a. boşida barpo etilgan davlat. Uzun Hasan davrida (1453—78) O.q. özlarining asosiy duşmanlari — Krra köyunlilar davlatini tor-mor etganlar (1468). Armaniston, Ozarbayjon, arab Iroqi va Ğarbiy Eronni egallab, Tabriz ş.ni poytaxt qilişgan. Uzun Hasan Usmonli turk saltanati b-n muvaffaqiyatsiz uruşlar olib borgan. Şuningdek, Gruziya b-n ham uruşgan (1477). 1489—97 y.larda soliq islohoti ötkazişga harakat qilingan, lekin u mulkdorlarning qarşiligiga uçragani sababli natijasiz tugagan. 16-a. boşida O.q. davlati Ismoil /Safaviy boşçiligidagi kizilboşlilar tomonidan tor-mor etilgan; 4) özbeklar va qoraqalpoqlar tarkibiga kirgan uruğ nomi. O.q. etnonimi 20-a. boşlarigaça özbek-qönğirotlar (q. Qönğirot), şuningdek, Zarafşon vodiysida yaşovçi qoraqalpokutr tarkibida saqlanib qolgan.
Q.: Qönğirot, Qönğirot, Qönğirot
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҚ ҚЎЮНЛИ, оқ қўюнлилар, оқ қўйли — 1) турк-ўғуз қабилаларининг Дажла дарёсининг юқори оқими бўйларида 14—15-а.ларда ташкил топган бирлашмаси; 2) ушбу бирлашмага раҳбарлик қилган етакчи қабила — боёндурлардан чиққан сулола; 3) айнан шу бирлашма томонидан 15-а. бошида барпо этилган давлат. Узун Ҳасан даврида (1453—78) О.қ. ўзларининг асосий душманлари — Крра кўюнлилар давлатини тор-мор этганлар (1468). Арманистон, Озарбайжон, араб Ироқи ва Ғарбий Эронни эгаллаб, Табриз ш.ни пойтахт қилишган. Узун Ҳасан Усмонли турк салтанати б-н муваффақиятсиз урушлар олиб борган. Шунингдек, Грузия б-н ҳам урушган (1477). 1489—97 й.ларда солиқ ислоҳоти ўтказишга ҳаракат қилинган, лекин у мулкдорларнинг қаршилигига учрагани сабабли натижасиз тугаган. 16-а. бошида О.қ. давлати Исмоил /Сафавий бошчилигидаги кизилбошлилар томонидан тор-мор этилган; 4) ўзбеклар ва қорақалпоқлар таркибига кирган уруғ номи. О.қ. этноними 20-а. бошларигача ўзбек-қўнғиротлар (қ. Қўнғирот), шунингдек, Зарафшон водийсида яшовчи қорақалпокутр таркибида сақланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.