Quyoş energetika qurilmasi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356-b. — ziyouz.com
Quyoş energetika qurilmasi — quyoş radiatsiyasi (nuri)ni yutib, uning energiyasini issiqlik yoki elektr energiyasiga aylantiruvçi qurilma. Issiklik va elektr Q.e.q. bor. Issiqlik Q.e.q.da issiq suv, texno-logik buğ, çuçuk suv yoki sun'iy sovuq hosil qilinadi. Elektr Q.e.q. energiyani özgartiriş prinsipiga qarab, fotoelektrik (q. Quyoş batareyasi), termoelektrik, termoemission yoki maşina siklli Q.e.q. bölişi mumkin. Yuqori quvvatli (bir neça MVt li) Q.e.q. köpinça Quyoş energetika st-yasi (quyoş elektr st-yasi) deb ataladi.
Quyi t-rali Q.e.q.da tabiiy ziçligi — -0,8 kVt/m2 quyoş radiatsiyasidan foydalaniladi. Mas, bunday Q.e.q. yordamida olinadigan 60—70° li issiq suv binolarni isitişda, past t-rada qaynaydigan suyuqliklar (fre-on, xlor, etil va b.) ning buği maxsus turbinalarni harakatlantirişda va sovitkiç maşinalarida qöllaniladi.
Yuqori t-rali Q.e.q.da quyoş radiatsiyasi ziçligi tabiiy ziçlikka nisbatan 102—104 marta kattalaştirilib, bir joyga töplanadi (fokuslanadi); buning uçun bir yoki bir neça közgu yoxud linzalar töplamidan foydalaniladi (q. Geliokonsentrator).
Q.e.q. yerda va kosmosda qöllaniladi. Yerdagi Q.e.q. tannarxining yuqoriligi va iqlim şaroitlarining çegaralanganligi tufayli kamroq işlatiladi. Kosmik Q.e.q.dan yer sun'iy yöddoşlari va b. kosmik apparatlarini mus-taqil energiya bilan ta'minlaşda foydalaniladi (yana q. Gelioqurilma).
Q.: Geliokonsentrator, Gelioqurilma, Quyoş batareyasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ ЭНЕРГЕТИКА ҚУРИЛМАСИ — қуёш радиацияси (нури)ни ютиб, унинг энергиясини иссиқлик ёки электр энергиясига айлантирувчи қурилма. Иссиклик ва электр Қ.э.қ. бор. Иссиқлик Қ.э.қ.да иссиқ сув, техно-логик буғ, чучук сув ёки сунъий совуқ ҳосил қилинади. Электр Қ.э.қ. энергияни ўзгартириш принципига қараб, фотоэлектрик (қ. Қуёш батареяси), термоэлектрик, термоэмиссион ёки машина циклли Қ.э.қ. бўлиши мумкин. Юқори қувватли (бир неча МВт ли) Қ.э.қ. кўпинча Қуёш энергетика ст-яси (қуёш электр ст-яси) деб аталади.
Қуйи т-рали Қ.э.қ.да табиий зичлиги — -0,8 кВт/м2 қуёш радиациясидан фойдаланилади. Мас, бундай Қ.э.қ. ёрдамида олинадиган 60—70° ли иссиқ сув биноларни иситишда, паст т-рада қайнайдиган суюқликлар (фре-он, хлор, этил ва б.) нинг буғи махсус турбиналарни ҳаракатлантиришда ва совиткич машиналарида қўлланилади.
Юқори т-рали Қ.э.қ.да қуёш радиацияси зичлиги табиий зичликка нисбатан 102—104 марта катталаштирилиб, бир жойга тўпланади (фокусланади); бунинг учун бир ёки бир неча кўзгу ёхуд линзалар тўпламидан фойдаланилади (қ. Гелиоконцентратор).
Қ.э.қ. ерда ва космосда қўлланилади. Ердаги Қ.э.қ. таннархининг юқорилиги ва иқлим шароитларининг чегараланганлиги туфайли камроқ ишлатилади. Космик Қ.э.қ.дан ер сунъий йўддошлари ва б. космик аппаратларини мус-тақил энергия билан таъминлашда фойдаланилади (яна қ. Гелиоқурилма).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.