Revmatizm
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120–121-b. — ziyouz.com
Revmatizm (yun. rhevmatismos şilliq) — biriktiruvçi töqimaning keng tarqalgan yalliğlanişi b-n tavsiflanadigan kasallik, bunda, asosan, yurak, böğimlar va b. a'zolar yalliğlanadi. Streptokokklar qözğatadigan qaytalanib turuvçi kasalliklar (asosan, angina) va organizmning streptokokklar ta'siriga javoban körsatiladigan allergik reaksiyalarga (q. Allergiya) moyilligi kasallikning kelib çiqişida hal qiluvçi omil hisoblanadi. Angina b-n oğrigan bemorlar R.ga köproq çalinişadi. Sovqotiş R.ning avj olişiga zamin yaratadi, şuning uçun kasallik köproq yilning sovuq va namgarçilik faslida kuzatiladi.
R.ga aksariyat 7—15 yaşar bolalar çalinadi. Kasallik ötkir boşlanişi mumkin; anginadan tuzalgandan söng 10—14 kun ötgaç, harorat yana kötariladi, oğriq paydo böladi, tirsak, bilakkaft usti, tizza, boldiroyoq panjasi böğimlari va b. böğimlar qizarib, şişib çiqadi (revmatik poliartrit). Bunda böğimlarning zararlanişi turğun bölmaydi, odatda, 10— 12 kun ötgaç, poliartritning hamma alomatlari yöqolib ketadi. Lekin bunday tuzaliş vaqtinça, çunki ayni vaqtda yurak (muskul qavati, klapanlari, taşqi pardasi) ham zararlanadi. Klapanlarning revmatik zararlanişi ularning turğun deformatsiyasiga va yurak porogi paydo bölişiga olib keladi (q. Yurak poroklari).
R.da yurakning zararlanişi (revmokardit) poliartritsiz ham avj olişi mumkin. R.ning boşka a'zolar va töqimalar, çunonçi nerv sistemasini ham zararlantirişi mumkinligini hisobga oliş zarur. Nerv sistemasi zararlanganda bolaning oyoqqöllari beixtiyor uçib turadi, öta qözğaluvçanlik, tez toliqiş kuzatiladi (q. Xoreya). Böğimning şişişi va ustidagi terining qizarişi b-n davom etadigan har qanday oğriq — R., xuddi şuningdek, yurak sohasidagi noxuş sezgilar va yurak urişi revmokardit belgilari bölavermaydi. Şu bois R.ni faqat mutaxassis vraç tekşirib aniqlaşi mumkin. Vraçga öz vaqtida murojaat qilinsa, bemorni muvaffaqiyatli davolab, tuzatib yuborsa böladi. Kasallikning oğir (ötkir) bosqiçida bemor, odatda, kasalxonada davolanadi. Kasalxonadan çiqib ketgandan keyin ham uzoq vaqt revmatologiya kabineta vraçi kuzatuvida böladi. Doridarmonlar b-n davolaş tartibi, vraç tavsiya etgan gimnastika rejimi va darajasi kasallikning keçiş xususiyatlari, yurak porogi, qon aylanişining yetişmovçiligi boryöqligi va h.k. b-n belgilanadi. Bemorda surunkali gaymorit, otit, faringit, tonzillit kabi kasalliklar.bölsa, ularni davolaş, zarur deb topilganda operatsiya qiliş R.ning yangi xurujlari oldini olişda zaruriy şart hisoblanadi.
R.ning oldini olişga uyjoy şaroitlarini yaxşilaş, bolalar muassasalarida yuqumli kasalliklar oldini oliş, organizmni çiniqtiriş, fizkultura b-n şuğullaniş kabi soğlomlaştiriş tadbirlari kiradi.
Q.: Allergiya, Xoreya, Yurak poroklari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕВМАТИЗМ (юн. rhevmatismos шиллиқ) — бириктирувчи тўқиманинг кенг тарқалган яллиғланиши б-н тавсифланадиган касаллик, бунда, асосан, юрак, бўғимлар ва б. аъзолар яллиғланади. Стрептококклар қўзғатадиган қайталаниб турувчи касалликлар (асосан, ангина) ва организмнинг стрептококклар таъсирига жавобан кўрсатиладиган аллергик реакцияларга (қ. Аллергия) мойиллиги касалликнинг келиб чиқишида ҳал қилувчи омил ҳисобланади. Ангина б-н оғриган беморлар Р.га кўпроқ чалинишади. Совқотиш Р.нинг авж олишига замин яратади, шунинг учун касаллик кўпроқ йилнинг совуқ ва намгарчилик фаслида кузатилади.
Р.га аксарият 7—15 яшар болалар чалинади. Касаллик ўткир бошланиши мумкин; ангинадан тузалгандан сўнг 10—14 кун ўтгач, ҳарорат яна кўтарилади, оғриқ пайдо бўлади, тирсак, билаккафт усти, тизза, болдироёқ панжаси бўғимлари ва б. бўғимлар қизариб, шишиб чиқади (ревматик полиартрит). Бунда бўғимларнинг зарарланиши турғун бўлмайди, одатда, 10— 12 кун ўтгач, полиартритнинг ҳамма аломатлари йўқолиб кетади. Лекин бундай тузалиш вақтинча, чунки айни вақтда юрак (мускул қавати, клапанлари, ташқи пардаси) ҳам зарарланади. Клапанларнинг ревматик зарарланиши уларнинг турғун деформациясига ва юрак пороги пайдо бўлишига олиб келади (қ. Юрак пороклари).
Р.да юракнинг зарарланиши (ревмокардит) полиартритсиз ҳам авж олиши мумкин. Р.нинг бошка аъзолар ва тўқималар, чунончи нерв системасини ҳам зарарлантириши мумкинлигини ҳисобга олиш зарур. Нерв системаси зарарланганда боланинг оёққўллари беихтиёр учиб туради, ўта қўзғалувчанлик, тез толиқиш кузатилади (қ. Хорея). Бўғимнинг шишиши ва устидаги терининг қизариши б-н давом этадиган ҳар қандай оғриқ — Р., худди шунингдек, юрак соҳасидаги нохуш сезгилар ва юрак уриши ревмокардит белгилари бўлавермайди. Шу боис Р.ни фақат мутахассис врач текшириб аниқлаши мумкин. Врачга ўз вақтида мурожаат қилинса, беморни муваффақиятли даволаб, тузатиб юборса бўлади. Касалликнинг оғир (ўткир) босқичида бемор, одатда, касалхонада даволанади. Касалхонадан чиқиб кетгандан кейин ҳам узоқ вақт ревматология кабинета врачи кузатувида бўлади. Доридармонлар б-н даволаш тартиби, врач тавсия этган гимнастика режими ва даражаси касалликнинг кечиш хусусиятлари, юрак пороги, қон айланишининг етишмовчилиги борйўқлиги ва ҳ.к. б-н белгиланади. Беморда сурункали гайморит, отит, фарингит, тонзиллит каби касалликлар.бўлса, уларни даволаш, зарур деб топилганда операция қилиш Р.нинг янги хуружлари олдини олишда зарурий шарт ҳисобланади.
Р.нинг олдини олишга уйжой шароитларини яхшилаш, болалар муассасаларида юқумли касалликлар олдини олиш, организмни чиниқтириш, физкультура б-н шуғулланиш каби соғломлаштириш тадбирлари киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.