Urçitiş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 167-b. — ziyouz.com
Urçitiş (çorvaçilikda) — çorva hayvonlarini genetik takomillaştiriş jarayonlarini boşqariş, mavjud hayvon zotlari, tiplari, liniyalarini yaxşilaş va yangilarini çiqariş töğrisidagi fan; çorvaçilikda seleksiyanayelçilik işlarining nazariy asosi (q. Zootexniya, Zot). URÇUQ, duk — tolalardan qölda yoki maşinada ip yigiriş va pişitiş uçun muljallangan moslama yoki qurilma; yigirişpişitiş maşinalarining asosiy iş organi. Şarq mamlakatlarida qöl U. qadimdan qöllanilgan, maşina U.lari 18-a. 2yarmida paydo bölgan (q. Yigiriş). Qöl U. yoğoçdan uzunçoq, oval şaklida yasalgan moslama bölib, ip yigiruvçi uni qölda aylantirib turgan. Şunda tolalar (paxta, jun va b.) birbiriga ilaşib, çözilib va buralib ingiçka ipga aylangan. Maşina U.lari patron, şpul va ğaltak kiydirib qöyiladigan murakkab geometrik şaklli pölat şpindel. Kalava ip, pilta va iplarni pişitiş (buraş) hamda ma'lum ölçam va şaklda öramlar hosil qilişga muljallangan yigiriş va pişitiş maşinalarida qöllanadi. U.ning tabiiy tolalar (paxta, jun, ziğir va b.) va kimyoviy tolalar uçun muljallangan turlari bor.
Köpçilik U.lar egiluvçan (tasmali) uzatma, ba'zilari vintli ğildiraklar b-n harakatlantiriladi. Kimyoviy tolalarni yigiriş uçun muljallangan U.lar elektr dvigatel b-n aylantiriladi. Gilam töqiş, arqon eşiş uçun yaraydigan yöğon iplar tayyorlaşda kuş buramli U.lar qöllanadi.
Q.: Yigiriş, Zootexniya, Zot
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРЧИТИШ (чорвачиликда) — чорва ҳайвонларини генетик такомиллаштириш жараёнларини бошқариш, мавжуд ҳайвон зотлари, типлари, линияларини яхшилаш ва янгиларини чиқариш тўғрисидаги фан; чорвачиликда селекциянаелчилик ишларининг назарий асоси (қ. Зоотехния, Зот). УРЧУҚ, дук — толалардан қўлда ёки машинада ип йигириш ва пишитиш учун мулжалланган мослама ёки қурилма; йигиришпишитиш машиналарининг асосий иш органи. Шарқ мамлакатларида қўл У. қадимдан қўлланилган, машина У.лари 18-а. 2ярмида пайдо бўлган (қ. Йигириш). Қўл У. ёғочдан узунчоқ, овал шаклида ясалган мослама бўлиб, ип йигирувчи уни қўлда айлантириб турган. Шунда толалар (пахта, жун ва б.) бирбирига илашиб, чўзилиб ва буралиб ингичка ипга айланган. Машина У.лари патрон, шпул ва ғалтак кийдириб қўйиладиган мураккаб геометрик шаклли пўлат шпиндель. Калава ип, пилта ва ипларни пишитиш (бураш) ҳамда маълум ўлчам ва шаклда ўрамлар ҳосил қилишга мулжалланган йигириш ва пишитиш машиналарида қўлланади. У.нинг табиий толалар (пахта, жун, зиғир ва б.) ва кимёвий толалар учун мулжалланган турлари бор.
Кўпчилик У.лар эгилувчан (тасмали) узатма, баъзилари винтли ғилдираклар б-н ҳаракатлантирилади. Кимёвий толаларни йигириш учун мулжалланган У.лар электр двигатель б-н айлантирилади. Гилам тўқиш, арқон эшиш учун ярайдиган йўғон иплар тайёрлашда куш бурамли У.лар қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.