Pop (şahar)

Pop — Namangan viloyatidagi şahar, Pop tumanining ma'muriy markazi. ÖzME'ga köra, u 1980-yildan şahar maqomiga ega va tumanning şarqiy qismida joylaşgan. Pop qadimgi va örta asrlarda Farğona vodiysining şimoliy savdo yölidagi muhim manzil bölgan, uning nomi arab sayyohlari asarlarida va «Boburnoma»da uçraydi.1

ÖzME ma'lumotiça, şahardan eng yaqin temir yöl stansiyasi — Pop — 4 km uzoqlikda, viloyat markazi Namangangaça 53 km masofa bor; şahar orqali Namangan — Pungan — Toşkent avtomagistrali ötadi. Özbekça Vikipediyaga köra, Pop Farğona vodiysiga şimoli-ğarbdan kiriladigan yöldagi birinçi şahar bölib, undan 2 km narida Sirdaryo oqadi. Toşkentdan Popni Qurama tizmasidagi Qamçiq dovoni ajratib turadi, dovon orqali ötadigan yöl böylab ular orasidagi masofa 200 km atrofida. 2013-yildan Qamçiq tunneli orqali şaharni Angren bilan temir yöl boğlaydi.

ÖzME'ga köra, 2003-yilda şaharda 24,4 ming kişi yaşagan; Özbekça Vikipediyada 2023-yil uçun 35 ming kişi körsatilgan.

ÖzME'ga köra, arxeologik qazişmalar şahar milodiy eraning boşlarida vujudga kelganini körsatadi; qadimda bu yerdan Buyuk Ipak yölining bir tarmoği ötgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 5–8-asrlarda Pop Ğovasoy suğoriş hududining markazi sifatida yirik şaharga aylangan va qöşni Koson bilan bellaşgan; 8-asrning ikkinçi yarmida qal'a va şahar içkarisida hayot töxtagan.

Popning yozma manbalardagi ilk eslatmalari 9–10-asrlarga oid. ÖzME'ga köra, arab geograflari Ibn Xurdodbeh va Istaxriy uni «Bob» deb atagan, bu arabça «darvoza» degani. 982-yilda noma'lum muallif yozgan «Hudud ul-olam» («Olam çegaralari») asarida «Pob» Farğonaning şimolidagi savdo yölidagi obod şaharlardan biri sifatida tasvirlangan. Boburnomada esa u «Pop qörğoni» nomi bilan tilga olinadi.

Özbekça Vikipediyaga köra, 1987-yilda şahar yaqinidagi Munçoqtepada Somoniylar va Qoraxoniylar davriga oid manzilgoh topilgan, 1989-yilda u yerdan 10-asrda zarb qilingan somoniy mis tangalari xazinasi çiqqan. 10–12-asrlarda Pop hunarmandlar şahriga aylangan.

Yangi davrda şahar hayotida temir yöl muhim örin tutgan. ÖzME'ga köra, 1908–1912-yillarda Pop yaqinidan Qöqon — Namangan temir yöli ötkazilgan, 1912–1915-yillarda rus-tuzem maktabi oçilgan. 1916-yilda Pop mardikorlikka olişga qarşi kötarilgan qözğolon markazlaridan biriga aylangan.

ÖzME ma'lumotiça, 2000-yillar boşida şaharda yuzdan ortiq taşkilot va korxona, jumladan ğişt va rezina-texnika buyumlari zavodlari, quriliş va avtotransport taşkilotlari faoliyat körsatgan. Şaharda umumta'lim maktablari, kasb-hunar kollejlari, gimnaziya-litsey, arxeologiya muzeyi, madaniyat saroyi, kutubxonalar, stadion va poliklinikalar bor. Ikkinçi jahon uruşida halok bölganlar xotirasiga yodgorlik örnatilgan. Şahar atrofida Qirq hujra va Munçoqtepa arxeologik yodgorliklari joylaşgan.