Pretsessiya
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Прецессия→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 118
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Pretsessiya (lotinça «praecessio» — oldinda harakatlaniş) — aylanayotgan jism aylaniş öqining fazodagi yönalişi taşqi kuç ta'sirida asta-sekin özgarib, konus sirtini çizişi. Hodisa [[m:2332|Fizika]]ning mexanika bölimida…
+ ## Pirildoq va giroskop pretsessiyasi
+ Rusça Vikipediyaga köra, pretsessiyani eng oddiy misolda — sekinlaşayotgan pirildoqda kuzatiş mumkin. Dastlab uning öqi tik turadi, keyin tikdan oğib, öz atrofida aylanişdan taşqari konus böylab ham harakatlana boşlaydi.…
+ ## Yer öqining pretsessiyasi
+ ÖzME'ga köra, Yer öqi ekliptika tekisligiga perpendikulyar emas, undan taxminan 23,5 gradusga oğgan. Rusça Vikipediya tuşuntirişiça, Yer qutblardan biroz siqilgan, şu tufayli ekvator atrofida qöşimça massa «belboği» hosi…
+ Hodisani miloddan avvalgi II asrda yunon astronomi Gipparx kaşf etgan va uni «tengkunliklarning oldinlab ketişi» deb atagan.
+ ## Oqibatlari
+ Pretsessiya tufayli bahorgi va kuzgi tengkunlik nuqtalari Quyoşning körinma yillik harakatiga qarşi tomonga yiliga taxminan 50 yoy soniyasi siljib boradi. ÖzME'ga köra, şu sababli Quyoş har yili bahorgi tengkunlik nuqtas…
+ Olam qutbi ham yulduzlar orasida asta-sekin köçadi. ÖzME'ga köra, bundan taxminan 4600 yil oldin qutb Ajdaho turkumidagi Alfa yulduz yaqinida bölgan, hozir esa Kiçik Ayiqdagi Qutb yulduzi yonida joylaşgan. Bir neça ming …
+ Pretsessiya yulduzlarning ekvatorial koordinatalari — töğri çiqiş va oğişni muntazam özgartiradi, ekliptikal kenglamaga esa ta'sir qilmaydi. Şu bois yulduz kataloglarida koordinatalar qaysi davrga, aniqroği, qaysi yilnin…
+ ## Sayyoralar pretsessiyasi
+ ÖzME'ga köra, boşqa sayyoralar ham Yer orbitasi tekisligini biroz özgartirib, tengkunlik nuqtasini yiliga bir yoy soniyasining öndan bir qismiça şarqqa suradi; bu sayyoralar pretsessiyasi deyiladi. Oy — Quyoş va sayyoral…
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: moderator→ Tekşirgan: moderator
Sabab: ÖzME matn qism 01 qaytarildi
− Pretsessiya (lotinça «praecessio» — oldinda harakatlaniş) — aylanayotgan jism aylaniş öqining fazodagi yönalişi taşqi kuç ta'sirida asta-sekin özgarib, konus sirtini çizişi. Hodisa [[m:2332|Fizika]]ning mexanika bölimida…
− ## Pirildoq va giroskop pretsessiyasi
− Rusça Vikipediyaga köra, pretsessiyani eng oddiy misolda — sekinlaşayotgan pirildoqda kuzatiş mumkin. Dastlab uning öqi tik turadi, keyin tikdan oğib, öz atrofida aylanişdan taşqari konus böylab ham harakatlana boşlaydi.…
− ## Yer öqining pretsessiyasi
− ÖzME'ga köra, Yer öqi ekliptika tekisligiga perpendikulyar emas, undan taxminan 23,5 gradusga oğgan. Rusça Vikipediya tuşuntirişiça, Yer qutblardan biroz siqilgan, şu tufayli ekvator atrofida qöşimça massa «belboği» hosi…
− Hodisani miloddan avvalgi II asrda yunon astronomi Gipparx kaşf etgan va uni «tengkunliklarning oldinlab ketişi» deb atagan.
− ## Oqibatlari
− Pretsessiya tufayli bahorgi va kuzgi tengkunlik nuqtalari Quyoşning körinma yillik harakatiga qarşi tomonga yiliga taxminan 50 yoy soniyasi siljib boradi. ÖzME'ga köra, şu sababli Quyoş har yili bahorgi tengkunlik nuqtas…
− Olam qutbi ham yulduzlar orasida asta-sekin köçadi. ÖzME'ga köra, bundan taxminan 4600 yil oldin qutb Ajdaho turkumidagi Alfa yulduz yaqinida bölgan, hozir esa Kiçik Ayiqdagi Qutb yulduzi yonida joylaşgan. Bir neça ming …
− Pretsessiya yulduzlarning ekvatorial koordinatalari — töğri çiqiş va oğişni muntazam özgartiradi, ekliptikal kenglamaga esa ta'sir qilmaydi. Şu bois yulduz kataloglarida koordinatalar qaysi davrga, aniqroği, qaysi yilnin…
− ## Sayyoralar pretsessiyasi
− ÖzME'ga köra, boşqa sayyoralar ham Yer orbitasi tekisligini biroz özgartirib, tengkunlik nuqtasini yiliga bir yoy soniyasining öndan bir qismiça şarqqa suradi; bu sayyoralar pretsessiyasi deyiladi. Oy — Quyoş va sayyoral…
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Прецессия→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 108
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Pretsessiya (lotinça «praecessio» — oldinda harakatlaniş) — aylanayotgan jism aylaniş öqining fazodagi yönalişi taşqi kuç ta'sirida asta-sekin özgarib, konus sirtini çizişi. Hodisa [[m:2332|Fizika]]ning mexanika bölimida…
+ ## Pirildoq va giroskop pretsessiyasi
+ Rusça Vikipediyaga köra, pretsessiyani eng oddiy misolda — sekinlaşayotgan pirildoqda kuzatiş mumkin. Dastlab uning öqi tik turadi, keyin tikdan oğib, öz atrofida aylanişdan taşqari konus böylab ham harakatlana boşlaydi.…
+ ## Yer öqining pretsessiyasi
+ ÖzME'ga köra, Yer öqi ekliptika tekisligiga perpendikulyar emas, undan taxminan 23,5 gradusga oğgan. Rusça Vikipediya tuşuntirişiça, Yer qutblardan biroz siqilgan, şu tufayli ekvator atrofida qöşimça massa «belboği» hosi…
+ Hodisani miloddan avvalgi II asrda yunon astronomi Gipparx kaşf etgan va uni «tengkunliklarning oldinlab ketişi» deb atagan.
+ ## Oqibatlari
+ Pretsessiya tufayli bahorgi va kuzgi tengkunlik nuqtalari Quyoşning körinma yillik harakatiga qarşi tomonga yiliga taxminan 50 yoy soniyasi siljib boradi. ÖzME'ga köra, şu sababli Quyoş har yili bahorgi tengkunlik nuqtas…
+ Olam qutbi ham yulduzlar orasida asta-sekin köçadi. ÖzME'ga köra, bundan taxminan 4600 yil oldin qutb Ajdaho turkumidagi Alfa yulduz yaqinida bölgan, hozir esa Kiçik Ayiqdagi Qutb yulduzi yonida joylaşgan. Bir neça ming …
+ Pretsessiya yulduzlarning ekvatorial koordinatalari — töğri çiqiş va oğişni muntazam özgartiradi, ekliptikal kenglamaga esa ta'sir qilmaydi. Şu bois yulduz kataloglarida koordinatalar qaysi davrga, aniqroği, qaysi yilnin…
+ ## Sayyoralar pretsessiyasi
+ ÖzME'ga köra, boşqa sayyoralar ham Yer orbitasi tekisligini biroz özgartirib, tengkunlik nuqtasini yiliga bir yoy soniyasining öndan bir qismiça şarqqa suradi; bu sayyoralar pretsessiyasi deyiladi. Oy — Quyoş va sayyoral…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 7-jild, 386–387-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 70
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)