Qanqa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qanqa (Xaraşkat, Kanka, Qanqatepa) — Toşkent viloyatining Oqqörğon tumanidagi qadimiy şahar xarobasi. ÖzME'ga köra, şahar miloddan avvalgi III asrdan milodiy XII asr boşlarigaça mavjud bölgan. U Ohangaron daryosining eski özani çap qirğoğida, qadimiy karvon yöli ustida, Şohruxiya yodgorligidan taxminan sakkiz kilometr şimoli-şarqda joylaşgan. Rusça Vikipediya Qanqani Toşkentdan yetmiş kilometrça janubi-ğarbda, Ohangaronning Sirdaryoga quyiladigan joyi yaqinida deb körsatadi va uni Toşkent vohasidagi eng qadimgi şahar markazlaridan biri, vohaning ilk poytaxti sifatida ta'riflaydi.1
Nomlari va tarixi
13ÖzME'ga köra, qadimgi Xitoy manbalarida şahar Bitan (Bityan), örta asr manbalarida esa Xaraşkat deb atalgan; u Qanğ davlatining poytaxti bölgan. IX–XI asrlarda Xaraşkat Çoç viloyatida Binkatdan (Toşkentdan) keyin ikkinçi yirik şahar hisoblangan. Rusça Vikipediya ham bu ma'lumotni örta asr geografi Ibn Havqalga tayanib takrorlaydi.
Nomning kelib çiqişi haqida turli qaraşlar bor. Rusça Vikipediyaga köra, ayrim tadqiqotçilar uni miloddan avvalgi II asr Xitoy manbalarida tilga olingan Qanğyuy davlati bilan boğlaydi. Ba'zi arxeologlar Qanqani antik mualliflar eslatgan Antioxiya Zayaksartskaya bilan aynan deb hisoblaydi: bu şahar miloddan avvalgi III asrda Salavkiylar sarkardasi Demodam tomonidan Sirdaryo böyida barpo etilgan, deb taxmin qilinadi.
ÖzME'ga köra, şahar miloddan avvalgi I — milodiy I asrlarda gullab-yaşnagan. XII asrda Ohangaron daryosi özanini özgartirgaç, Qanqa suvsiz qolib, asta-sekin xarobaga aylangan.
Tuzilişi
13Xaroba töğri törtburçak şaklida bölib, umumiy maydoni 200 gektarga yaqin. ÖzME'ga köra, şahar bir neça qator mudofaa devorlari va xandaqlar bilan öralgan, ark, uçta şahriston va raboddan iborat bölgan. Birinçi şahristonning maydoni 6,5 gektar, uning şimoliy qismida balandligi qirq metrga yetadigan ark qad kötargan. Ark va birinçi şahristonni uç tomondan ellik gektardan ortiq ikkinçi şahriston örab olgan, taşqarida esa taxminan oltmiş gektarlik rabod joylaşgan. Şahristonlar va rabodda köça-köylar, maydonlar, hovuzlar, suv quvurlari hamda paxsa va xom ğiştdan qurilgan uylar qoldiqlari saqlangan.
Tadqiqotlar va topilmalar
13ÖzME'ga köra, yodgorlikni dastlab 1898-yilda havaskor arxeolog Ye. T. Smirnov körgan, 1934-yilda Mixail Masson örgangan; 1969–1972-yillarda Q. Abdullayev qazişma olib borgan, 1974-yildan esa Özbekiston Fanlar akademiyasining Arxeologiya instituti muntazam tadqiq etib kelmoqda. Rusça Vikipediyaga köra, keyinroq Milliy universitetning arxeologiya kafedrasi ham bu yerda qazişmalar ötkazgan.
Qazişmalarda kumuş va mis tangalar, jumladan, IV–XI asrlarga oid tangalar xazinasi, oltin va qimmatbaho toşlardan yasalgan taqinçoqlar, sopol haykalçalar, ostodonlar, sirli hamda sirsiz kulolçilik buyumlari, toş, suyak va metall qurol-aslahalar hamda devoriy rasm qoldiqlari topilgan. ÖzME'ga köra, bu aşyolar şaharda temirçilik, kulolçilik, tikuvçilik va suyak öymakorligi rivojlanganidan dalolat beradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qanqa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2515 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQanqa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2515
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2515
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Канкаru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 59–60-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 59–60-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.