Qarağanda kömir havzasi

+ Qarağanda kömir havzasi — Qozoğistonning Qarağanda viloyatida joylaşgan yirik toşkömir havzasi. Rusça Vikipediya uni dunyodagi eng katta kömir havzalaridan biri deb ataydi va qayd etadi: zaxiralari böyiça u sobiq SSSRda …

+ ## Joylaşuvi va ölçamlari

+ Havza Qozoğiston past toğlari (mayda sopkalar) hududida yotadi. ÖzME'ga köra, uning umumiy maydoni 3600 kvadrat kilometr, ğarbdan şarqqa uzunligi 120 kilometr, eni 30–60 kilometr bölib, kömir qatlamlari 2000 kvadrat kilo…

+ ## Kaşf etiliş va özlaştiriş tarixi

+ Kömir koni 1833-yilda topilgan. Rusça Vikipediyaga köra, uni çopon Appaq Bayjanov Nura daryosidan 25 kilometr janubdagi Qarağandi degan joyda aniqlagan. 1856-yilda kon Petropavllik savdogar N. Uşakovga sotilgan va u qazi…

+ 1920-yilda geologik qidiruv boşlanib, birinçi razvedka-ekspluatatsiya şaxtasi qurilgan, 1930-yildan esa havza reja asosida özlaştirila boşlagan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida va undan keyin qidiruv işlari kuçaytirilgan, …

+ ## Geologik tuzilişi

+ Geologik jihatdan havza Qarağanda sinklinoriysi tarkibiga kiradi va kembriydan kaynozoygaça bölgan davrlarning jinslaridan tuzilgan. Kömirli qatlamlar asosan karbon, qisman yura yotqiziqlarida joylaşgan. ÖzME'ga köra, ka…

+ Kömirlar asosan toşkömir bölib, Rusça Vikipediyaga köra GJ, J, KJ, K va OS markalariga mansub. Kokslanadigan kömirning uçdan bir qismi oson boyitiladi, qolganlari kul köpligi sababli energetikada işlatiladi. Yura davri k…

+ ## Iqtisodiy ahamiyati

+ Qarağanda kömiri Qozoğiston va Rossiya metallurgiya zavodlarida, elektr stansiyalarida va temir yöl transportida işlatiladi. Rusça Vikipediyaga köra, ilgari havza Ural-Kuznetsk sanoat majmuasining bir qismi bölib, Magnit…

+ Havza hududida Qarağanda, Saran, Şaxtinsk va Abay şaharlari joylaşgan. Bu yerda kon maşinasozligi, metallurgiya, kimyo va energetika sanoati rivojlangan.