Qayipbergenov Tölepbergen

Tölepbergen Qayipbergenov (1929-yil 7-may – 2010-yil 14-sentyabr) — qoraqalpoq yozuvçisi va jamoat arbobi. U Qoraqalpoğiston xalq yozuvçisi (1974), Özbekiston xalq yozuvçisi (1993) va Özbekiston Qahramoni (2003) unvonlariga sazovor bölgan.

Qayipbergenov Qoraqalpoğistonning Kegeyli tumanida tuğilgan. Rus tilidagi manbada tuğilgan joyi Şortanbay ovuli deb körsatilgan. 1947-yilda Xöjayli pedagogika bilim yurtini tamomlagan va öqituvçi sifatida mehnat faoliyatini boşlagan. 1955-yilda Qoraqalpoq davlat pedagogika institutini tugatgaç, Qoraqalpoğiston Yozuvçilar uyuşmasi qoşidagi „Amudaryo“ adabiy-badiiy jurnalida adabiy xodim bölib işlagan.

Keyingi yillarda quyidagi lavozimlarda işlagan: Qoraqalpoq radiosi muharriri (1955–1957), Yozuvçilar uyuşmasi mas'ul kotibi (1957–1958), radio direktorining örinbosari (1958–1959), „Jas Leninşi“ gazetasi muharriri (1959–1960), Qoraqalpoq davlat naşriyoti direktori (1960–1962). 1964–1967-yillarda televideniye va radioeşittiriş davlat qömitasida muharrir, 1967–1980-yillarda Vazirlar Soveti huzuridagi poligrafiya va kitob savdosi davlat qömitasi raisi bölgan.

1980-yilda qurultoyda köpçilik ovoz bilan Ibrohim Yusupov örniga Qoraqalpoğiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi etib saylandi va umrining oxirigaça şu lavozimda işladi. Şu yili Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi raisining örinbosari va SSSR Yozuvçilar uyuşmasi boşqaruv organlariga ham saylandi. Uning taşabbusi bilan 1982-yilda Qoraqalpoğistonda SSSR respublikalari adabiyot kunlari birinçi marta ötkazildi. 1987-yilda Qoraqalpoğiston Oliy Kengaşi raisining örinbosari etib saylandi. 1989–1991-yillarda SSSR xalq deputati va SSSR Oliy Kengaşi Millatlar kengaşi a'zosi böldi. 1995-yildan Markaziy Osiyo xalqlari madaniyati assambleyasi jamğarmasi boşqaruvi raisi bölgan. Qoraqalpoğiston Joqorği Kengesi va Nukus şahar Kengaşi deputati etib bir neça bor saylangan.

Vafot etgan sana manbalarda turliça: özbekça va inglizça maqolalarda 14-sentyabr, rus tilidagi maqolada esa bir joyda 14-, boşqa joyda 15-sentyabr körsatilgan.

Rus va inglizça manbalarga köra, uning birinçi dostoni „Tilegim“ 1951-yilda „Jas Leninşi“ gazetasida çop etilgan. 1956-yilda dastlabki qissasi „Sekretar“ naşr etilgan. Şundan söng nasrda ijod qilgan. Jami taxminan 100 ta kitobi qoraqalpoq, özbek, rus, turk va boşqa tillarda çop etilgan.

Asarlari orasida „Rahmat, muallim“, „Sovuq tomçi“, „Uyqusiz tunlar“, „Qoraqalpoq qizi“, „Qoraqalpoqnoma“ roman-essesi (1978), „U dunyoga bobomga xatlar“ (1982) va „Qoraqalpoqman — tavakkalçiman“ (2003) bor. „Qoraqalpoq dostoni“ trilogiyasi „Mamanbiy afsonasi“, „Baxtsizlar“ va „Gumrohlar“ romanlaridan iborat. U „Familiya“ pyesasi hamda „Berdaq“ va „Aydos bobo“ dramatik asarlarini ham yozgan. Asarlari qoraqalpoq xalqining 17–18-asrlardagi tarixi, Orol fojiasi, ekologik vaziyat va turkiy xalqlarning qardoşligiga bağişlangan. „Qoraqalpoq qizi“ romani asosida 1981-yilda „Nepokornaya“ filmi suratga olingan.

1967-yilda Berdaq nomidagi Qoraqalpoğiston Davlat mukofoti, 1971-yilda Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti, 1986-yilda „Qoraqalpoq dostoni“ trilogiyasi uçun SSSR Davlat mukofoti berilgan. 1995-yilda Mahmud Qaşğariy nomidagi xalqaro mukofot, 2004-yilda Mixail Şoloxov nomidagi xalqaro mukofot laureati bölgan. U „Hurmat belgisi“, „Döstlik“ va „El-yurt hurmati“ ordenlari hamda „Şuhrat“ medali bilan taqdirlangan. Naberejnye Çelni (Rossiya) va Qizilorda (Qozoğiston) şaharlarining faxriy fuqarosi.