Qazilma kömir

+ Qazilma kömir — qadimgi ösimlik qoldiqlari uzoq geologik vaqt davomida Yer bağrida özgarişi natijasida paydo bölgan qattiq yonuvçi foydali qazilma. U çökindi toğ jinslari orasida qatlam, qatlamsimon yoki linzasimon uyuml…

+ ## Hosil bölişi

+ ÖzME'ga köra, kömirning köp qismi gumolitlar deb ataladigan guruhga kiradi: ular quruqlikdagi yuksak ösimliklar qoldiqlaridan paydo böladi. Ösimliklar botqoqlik, qöltiq, laguna va çuçuk suvli havzalarda örnida töplansa, …

+ Torf çuqurlikka tuşgan sari harorat va bosim ta'sirida ziçlaşadi, suvini va gazlarini yöqotadi. Natijada u avval qönğir kömirga, söngra toşkömirga, eng oxirida antratsitga aylanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu jarayon…

+ Inglizça Vikipediyaga köra, kömir qatlamlarining 90 foizi karbon va perm davrlarida, tropik mintaqadagi ulkan botqoq örmonlar örnida töplangan.

+ ## Tarkibi va turlari

+ ÖzME kömirni organik moddasining tabiatiga köra uç genetik guruhga ajratadi: gumolitlar (qönğir kömir, toşkömir va antratsit), sapropelitlar va saprogumolitlar. Sapropelitlarning kuli köp turlari yonuvçi slanetslar deb a…

+ ## Tarqalişi

+ Kömir eng köp tarqalgan foydali qazilmalardan biri bölib, barça materiklarda uçraydi; ÖzME'ga köra, dunyoda 3000 dan ortiq kömir koni va havzasi ma'lum. Kömirli qatlamlar bir neça kvadrat kilometrdan yuz ming kvadrat kil…

+ ## Foydalanilişi

+ Kömir asosan yoqilği sifatida işlatiladi. ÖzME'ga köra, undan elektr energiyasi oliş, metallurgiya uçun koks tayyorlaş, kimyoviy qayta işlaş yöli bilan 300 dan ortiq mahsulot oliş mumkin; ayrim kömirlardan germaniy va ga…

+ Kömir qazib oliş va uni yoqiş atrof-muhit va salomatlikka jiddiy zarar yetkazadi. Inglizça Vikipediyaga köra, kömir — iqlim özgarişiga sabab bölayotgan karbonat angidridning eng yirik manbai; şu bois köp mamlakatlar ener…