Qazilma organizmlar qoldiqlari

+ Qazilma organizmlar qoldiqlari, toşqotganliklar yoki fossiliyalar (lotinça fossilis — «qazib olingan») — ötgan geologik davrlarda yaşagan organizmlarning çökindi toğ jinslarida saqlanib qolgan qoldiqlari va hayot faoliya…

+ ## Ta'rifi va ahamiyati

+ Inglizça Vikipediyaga köra, fossiliyalarga suyak, çiğanoq, taşqi skelet, hayvon va mikroblarning toşdagi izlari, qahrabo içida saqlangan jonzotlar, toşga aylangan yoğoç va hatto DNK qoldiqlari kiradi; ular bir mikrometrl…

+ ÖzME'ga köra, qazilma qoldiqlarga qarab çökindi jinslarning nisbiy yoşi belgilanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, 19-asrda muayyan qoldiqlarning muayyan qatlamlarga xosligi aniqlangani geoxronologik şkalaning yaratilişiga…

+ ## Saqlaniş şakllari

+ ÖzME'ga köra, yirik ösimliklar toğ jinslarida odatda butunligiça kömilmaydi: ulardan barg, şox, poya bölaklari, mevalar, uruğlar va ba'zan gul izlari saqlanadi. Oksidlaniş natijasida organik modda yöqolib, jinsda faqat i…

+ Hayvonlardan köpinça faqat qattiq qismlar — çiğanoq, tiş, suyaklar qoladi. Yumşoq töqimalari bilan butun saqlangan jasadlar asosan eng yoş — antropogen yotqiziqlarida uçraydi: abadiy muzloq yerlarda topilgan mamontlar, t…

+ ## Toşqotiş jarayoni

+ ÖzME'ga köra, qoldiqlarning minerallaşişi fossilizatsiya deyiladi. Köpinça organizm qoldiqlaridagi ğovaklar suvli eritmalardan çökkan mineral moddalar bilan töladi, skelet moddasi esa asl şaklini saqlagan holda boşqa min…

+ Paleontologiya va tarixiy [[m:2334|Geologiya]]ning organizm qoldiqlari qanday qilib qazilmaga aylanişini örganadigan bölimi tafonomiya deb ataladi.

+ ## Örganiliş tarixi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, odamlar qazilmalarga qadimdan qiziqqan: qadimgi Misrda ular ibodatxonalarda saqlangan, Aristotel esa toşdagi çiğanoqlar sohildagi tirik çiğanoqlarga öxşaşligini payqagan. Rusça Vikipediyaga kö…