Qizilqum
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Кызылкум→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 132
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Qizilqum (turkiy tillarda «qizil qum») — Örta Osiyodagi qumli va qisman toşloq çöl. Amudaryo bilan Sirdaryo oraliğida, asosan Özbekiston, şuningdek Qozoğiston va qisman Turkmaniston hududida joylaşgan. ÖzME va rusça Viki…
+ ## Relyefi
+ ÖzME'ga köra, Qizilqum hududining köp qismi tekislik bölib, janubi-şarqda balandligi taxminan 300 metr, şimoli-ğarbda esa 53 metrgaça pasayadi. Tekislik orasida qadimiy toğlarning yemirilişidan qolgan past toğlar — Sulto…
+ Toğ etaklarida vaqtinçalik oqar suvlar keltirgan jinslardan nişab prolyuvial tekisliklar hosil bölgan. Çölda berk botiqlar (Mingbuloq, Oyoqoğitma, Qoraxotin, Mölali) va Oqçadaryo, Janadaryo, Quvonçdaryo kabi qadimiy quru…
+ Hududning katta qismini Juranqum, Toşquduq, Yomonqum va boşqa qum massivlari egallaydi. ÖzME'ga köra, ularda meridian böylab çözilgan qum marzalari ustunlik qiladi; marzalarning nisbiy balandligi 3–30 metr, ba'zan 75 met…
+ ## Geologiyasi
+ Tektonik jihatdan Qizilqum Turon plitasida joylaşgan. ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, past toğlar paleozoy davrining metamorflaşgan slanetslari, rogoviklari, ohaktoşlari, marmari va granitlaridan tuzilgan. Tekisliklar m…
+ ## Iqlimi va suvlari
+ Iqlimi keskin kontinental: yozi issiq, qişi sovuq. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati 0° dan −9° gaça, ayrim joylarda sovuq −30°, −34° gaça tuşadi; iyulning örtaça harorati 29° atrofida, eng yuqori harorat 46–49° g…
+ Doimiy oqar suvlar yöq; past toğlardan boşlanadigan soylarda faqat bahorgi yomğirlardan söng suv paydo böladi. Yer osti suvlari köp, lekin ularning katta qismi şör. ÖzME'ga köra, çuçuk suv asosan Turon plitasi poydevorid…
+ ## Tuproği va ösimlik dunyosi
+ Qumli massivlarda çöl qumli tuproqlari, qirlarda böz-qönğir tuproqlar, şuningdek taqir va şörxoklar tarqalgan; ularda çirindi kam. ÖzME'ga köra, Qizilqumda 900 ga yaqin ösimlik turi ösadi, ulardan 34 tasi faqat şu çölga …
+ ## Hayvonot dunyosi
+ Rusça Vikipediyaga köra, çöl hayvonlarining köpçiligi suvni asosan ozuqadan oladi va tunda faol böladi. ÖzME'ga köra, sutemizuvçilardan jayron, sayğoq, barxan muşugi, qöşoyoq, qumsiçqon, tulki, böri, quyon va tipratikan;…
+ ## Xöjalikdagi ahamiyati
+ Qizilqumda mayin junli va qoraköl qöylar boqiladi; artezian quduqlardan suv çiqarilib, kiçik vohalar barpo etilmoqda. ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, çöl foydali qazilmalarga boy: past toğlarda marmar, grafit, feruza qa…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 10-jild, 138–140-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 84
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)