Qoraköl tumani

Qoraköl tumani — Özbekistonning Buxoro viloyati tarkibidagi tuman, Zarafşon daryosining quyi oqimida, Qoraköl vohasida joylaşgan. Markazi — Qoraköl şahri. ÖzME'ga köra, tuman maydoni 9,84 ming km².12

Özbekça Vikipediyaga köra, Qoraköl hududi tarixda Poykent (arab manbalarida Baykand) nomi bilan ham tanilgan. 10-asr tarixçisi Narşaxiy Poykentni savdogarlar şahri deb ta'riflagan: uning aholisi Xitoy va dengiz orti mamlakatlari bilan savdo qilib, katta boylik töplagan, şaharda jome masjidi va köplab rabotlar bölgan. Arab sarkardasi Qutayba ibn Muslim mustahkam şaharni katta qiyinçilik bilan egallagan. Şu manbaga köra, Boburning «Boburnoma» asarida Qoraköl viloyat sifatida tilga olinadi. Rusça Vikipediyaga köra, tuman hududida Poykent şahar xarobasi va Bad-asiya kabi oltita arxeologik yodgorlik davlat muhofazasida.

Tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1943-yil 13-fevralda uning beşta qişloq soveti yangi Olot tumaniga berilgan.

Qoraköl tumani şimol va şimoli-şarqda Jondor, janubi-şarqda Olot, şimoli-ğarbda Romitan tumanlari, janub va ğarbda esa Turkmanistonning Lebap viloyati bilan çegaradoş. ÖzME'ga köra, şarqiy qismi 200–300 metrdan oşmaydigan qirlardan iborat, şimol va şimoli-ğarbni Qizilqum çölining çekkalari, Qoraköl va Mohonköl vohalari egallaydi. Ğarbda taqirlar, qum dyunalari va barxanlar, botiqlarda şörxoklar va tuzli massivlar bor.

Iqlimi keskin kontinental: yanvarning örtaça harorati 1,8°, eng past harorat −33° gaça tuşadi; iyulda örtaça 28,5°, eng issiq kunlarda 45,3° gaça kötariladi. Ösuv davri 213 kun. Yoğin juda kam — ÖzME'ga köra yiliga 100–150 mm, köp qismi qiş va bahorda yoğadi. Ekinzorlar Amu-Qoraköl nasos stansiyasi orqali Amudaryo suvi bilan suğoriladi; Zarafşonning quyi qismi bölgan Qoraqöddaryo asosan yer osti suvlarini oqizuvçi zovur vazifasini ötaydi. Ösimliklardan efemerlar, şöra, şuvoq, isiriq, qandim, saksovul va yulğun, hayvonlardan qobon, tulki, eçkemar, toşbaqa va ilonlar uçraydi; tumanda qöriqxona bor. Yer ostida gil, qumtoş, tuz, neft va gaz zaxiralari mavjud.

ÖzME'ga köra, 2005-yilda tumanda 125 ming kişi yaşagan, ulardan 20,9 mingi şaharda, 104,1 mingi qişloqda. Özbekça Vikipediya 2023-yil uçun 170,5 ming kişi raqamini beradi. Aholining aksariyati özbeklar, ular bilan birga turkman, tatar, rus va qozoqlar ham yaşaydi. ÖzME tumanda bitta şahar va 11 qişloq fuqarolari yiğini borligini qayd etadi; keyingi ma'muriy islohotlardan söng ularning soni ança köpaygan.

Tuman qişloq xöjaligining asosiy tarmoqlari — paxtaçilik, ğallaçilik, çorvaçilik va polizçilik, pillaçilik ham rivojlangan. Suğoriladigan yerlarda paxta, ğalla, kartoşka, sabzavot va yem-xaşak ekinlari yetiştiriladi, mevazor, tokzor va tutzorlar bor. Çorvaçilikda qoramol, qöy-eçki, parranda va tuya boqiladi. ÖzME'ga köra, sanoatda paxta tozalaş va ğişt zavodlari hamda «Qorakölteks» qöşma korxonasi işlagan. Tumanda 49 umumta'lim maktabi, kasb-hunar kollejlari, madaniyat uylari va tibbiyot muassasalari faoliyat körsatgan. Hudud orqali xalqaro temir yöl va avtomobil yöllari ötadi. «Qorakölteks sadosi» tuman gazetasi 1931-yildan çiqadi.