Qoraqum
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Каракумы→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 136
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Qoraqum (turkmança «qora qumlar») — Örta Osiyoning janubidagi, Osiyodagi eng katta qumli çöl. U [[m:387|Turkmaniston]] hududining katta qismini, inglizça Vikipediyaga köra, qariyb 70 foizini egallaydi; rusça Vikipediyaga…
+ ## Çegaralari va ölçamlari
+ ÖzME'ga köra, Qoraqum şimolda Sariqamiş botiği, şimoli-şarq va şarqda Amudaryo vodiysi, janubi-şarqda Qorabel va Bodxiz qirlari, janubda Kopetdoğ etaklari, ğarbda esa qadimgi daryo özani — Özböy bilan çegaralanadi. Rusça…
+ ÖzME çöl maydonini 400 ming km² deb körsatadi, rusça Vikipediyada esa 350 ming km² raqami beriladi. Sirti asosan pasttekislik: örtaça balandligi 100 metr atrofida, janubi-şarqda 200–300 metrgaça kötariladi, şimoli-ğarbda…
+ ## Tuzilişi va kelib çiqişi
+ Tabiiy geografik jihatdan çöl uç qismga bölinadi: şimoldagi baland Unğuzorti Qoraqumi (plato), Markaziy yoki Past Qoraqum va Janubi-Şarqiy Qoraqum. ÖzME'ga köra, paleogen davri oxirigaça bu hududni dengiz qoplagan, dengi…
+ Relyefda şamol hosil qilgan şakllar ustun turadi: barxanlar va barxan zanjirlari, döng va qator tepa qumlari. ÖzME'ga köra, çöl yuzasining töqqizdan bir qismidan köpi qumlik, qator tepa qumlari meridian böylab yönalgan b…
+ ## Iqlimi va suvlari
+ Iqlim keskin kontinental. ÖzME va rusça Vikipediya ma'lumotlariga köra, yanvarning örtaça harorati şimolda minus 5, janubda 3 daraja, iyulniki 28–34 daraja. Yozda havo 50 darajagaça, tuproq yuzasi 80 darajagaça qiziydi. …
+ Doimiy daryolar kam: Amudaryo çölning şimoli-şarqiy çekkasidan ötadi, Tajan va Murğob esa qumga singib, vohalar hosil qiladi. Çöl yer osti suvlariga boy; rusça Vikipediyaga köra, bu yerda çuqurligi 270 metrga yetgan qudu…
+ ## Ösimlik va hayvonot dunyosi
+ Bahorda barxanlardan boşqa barça yerlarni efemer va efemeroid ösimliklar qoplaydi, ular may boşida qurib qoladi. Çölning doimiy ösimliklari — oq va qora saksovul, qandim, quyonsuyak, çerkez va astragallar; selin va qandi…
+ ## Xöjaligi
+ Qoraqum azaldan qöy va tuya boqiladigan yil böyi yaylov bölib kelgan. Çölda oltingugurt, neft va tabiiy gaz konlari bor. Inglizça Vikipediyaga köra, 1971-yildan beri yonib turgan Darvoza gaz krateri — mintaqaning maşhur …
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 11-jild, 302–303-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 88
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)