Ravzat us-safo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ravzat us-safo (töliq nomi: «Ravzat us-safo fi siyrat ul-anbiyo va-l-muluk va-l-xulafo», «Payğambarlar, podşolar va xalifalarning tarjimai holi haqida jannat boği») — Muhammad Mirxond tomonidan fors tilida yozilgan tarixiy asar. U islomning paydo bölişi, dastlabki islom sivilizatsiyasi va Eron tarixini qamrab oladi.
Yaratilişi
13Asar milodiy 1497-yilda yozila boşlagan. Manbalarda uning hajmi haqida turliça ma'lumot bor: özbekça manbada asar 8 jild va xulosadan iborat, 8-jild geografik körsatkiç deyilsa, inglizça manbada matn dastlab 1497-yilda yetti jildda tugallangan, sakkizinçi jild esa geografik indeks, deyiladi. Mirxond ön töqqizta yirik arab va yigirma ikkita maşhur fors tarixiy manbasiga murojaat qilgan, ba'zan ulardan iqtibos keltirgan.
Mirxond tarixiy urf-odatlarni tanqidiy örganişga unçalik urinmagan va bejirim, tez-tez dabdabali uslubda yozgan. Yettinçi jild — sulton Husaynning tarixi va 1523-yilgaça bölgan ba'zi voqealar haqidagi qisqa ma'lumotlar — Mirxondning özi tomonidan yozilmagan bölişi mumkin; inglizça manbaga köra, u 1498-yilda vafot etgan. Muqaddimani u yozgan bölişi mumkin, asosiy qismini esa nabirasi, tarixçi Xondamir (1475–1534) davom ettirgan; ilovaning bir qismi ham unga tegişli deb hisoblanadi.
Mazmuni
13Asar quyidagi mavzularni qamrab oladi:
- dunyoning «yaratilişi»dan Sosoniy Yazdigard III (632–651) davrigaça bölgan voqealar;
- Muhammad payğambar va dastlabki tört xalifa davri;
- ön ikki imom tarixi, Umaviya va Abbosiya xalifalari;
- Abbosiylar zamondoş sulolalar (asosan Eron, Markaziy Osiyo va Hindistonda);
- möğullar, Çingizxon va uning avlodi, möğullardan keyin Amir Temur davrigaça bölgan sulolalar;
- Amir Temur davridan sulton Abu Sa'id vafotigaça (1469) bölgan voqealar;
- sulton Husayn Boyqaro va uning farzandlari tarixi (1523-yilgaça).
Inglizça manbada asarda Iso (Iso alayhissalom) haqidagi ma'lumotlar, jumladan Abgar rivoyatining bir körinişi ham borligi qayd etilgan.
Tarjima va naşrlari
13Forsça qölyozmalar Eron, Vena, Parij va Londonda saqlanadi. 1843-yilda Parijda fors matni «Histoire des Samanides par Mirhond» nomi bilan naşr etilgan; Mumbayda (1848 yoki 1852) litografik usulda töliq çop etilgan. Abbos Parviz tahriridagi 7 jildlik «Tarix-i Ravzat as-Safa» (Tehron, 1959) ilmiy muomaladagi standart naşr sanaladi.
Tarjimalar: taxminan 1596-yilda Pedro Teyşeira ispança tarjima tayyorlagan; kitob qisman 1715-yilda ingliz tiliga ögirilgan; Tohiriylar va Safforiylar qismlari 1782-yilda lotin tiliga, Sosoniylar qismi 1793-yilda fransuz tiliga tarjima qilingan. Johann August Vullers asarning bir qismini «Mirçondi Historia Seldschukidarum» (1838) nomi bilan naşr etgan. 1892–1893-yillarda Edvard Rehatsek birinçi kitobni (Raşidun xalifalarigaça) ingliz tiliga tarjima qildi, uni Forster Fitzgerald Arbuthnot ikki jildda naşr ettirdi. Asar rus va eski özbek tillariga ham tarjima qilingan. Arab tilida 1988-yilda naşr etilgan.
Ta'siri
13Asar maşhurligi tufayli bir neça bor naşr etilgan va köplab tillarga tarjima qilingan. Mirxondning ijodi keyingi köplab tarixiy asarlarga, jumladan Xoji Xalfa asarlariga asos bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ravzat us-safo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1645 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARavzat us-safo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1645
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1645
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q5961360wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.