Safarnoma
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Safarnoma (forsça: سفرنامه), şuningdek Sayohatnoma — 11-asrda Nosir Xisrav (1003–1077) yozgan sayohatnoma. Asar muallifning Islom dunyosi böylab yetti yillik safarini bayon qiladi.
Yaratilişi
13Sayohat 1046-yil 5-martda boşlangan. Xisrav dastlab Makkaga majburiy ziyorat — Hajga yöl oldi, biroq töğri yöldan bormay, Kaspiy dengizi tomon şimolga yöl oldi. Safar davomida u Eron, Ozarbayjon, Armaniston, Suriya, Misr, Arabiston va Iroq mamlakatlarini kezib çiqdi hamda 11-asr Islom dunyosidagi hayotning köp qirralarini tasvirlaydigan batafsil kundalik yuritdi.
Xisrav Safarnomani hayotining keyingi davrida, yetti yillik sayohati çoğida yozib olgan yozuvlaridan foydalanib tuzgan. Uning nasri sodda bölib, şe'riy va falsafiy devonidan farqli ölaroq sayohatnomaga öxşaydi.
Mazmuni
13Asar muallifning özi, hayoti va Makkaga boriş haqidagi qarori bayoni bilan boşlanadi. Xisrav ğayrioddiy tuşini hikoya qiladi: tuşida u aql-idrok uçun foydali narsani izlaşga undaydigan kişi bilan suhbatlaşadi. Tuş tugaşidan oldin u kişi qiblaga işora qiladi va boşqa heç narsa demaydi.
Asarning qolgan qismida yöl böyidagi şahar va qişloqlar, xususan Makka, Quddus va Qohira (öşa paytda Fotimiylar xalifaligining poytaxti) tasvirlanadi. Asar bu şaharlarning batafsil tavsiflari, jamoat binolari va bozorlarining aniq bayoni bilan qadrlanadi.
Tarjima va naşrlari
13Asarning juda kam qölyozma nusxasi saqlanib qolgan; eng qadimiysi 1691-yilda, muallif vafotidan 600 yildan köproq vaqt ötib köçirilgan. Köplab tadqiqotçilar asar bizgaça töla holda yetib kelmagan deb hisoblaydi: boşqa manbalarda Safarnomadan olingan deb keltirilgan ayrim parçalar mavjud nusxalarda uçramaydi. Ulardan biri — Xisravning Misrda Fotimiy hukmdor al-Mustansir Billoh qabulida bölişi va xizmatiga kirişi bayoni. Fotimiylar şia mazhabining ismoiliyya tarmoği tarafdori bölgani uçun, tadqiqotçilar asar muallif vafotidan söng noma'lum sunniy kişi tomonidan tahrir qilinib, ismoiliylik ta'siri kamaytirilgan, deb ta'kidlaydi.
Safarnoma ingliz, fransuz, rus, urdu, arab, turk va nemis tillariga tarjima qilingan va ba'zi mamlakatlarda bir neça marta naşr etilgan. 1922-yilda Berlinda eronlik olim Mahmud Ğanizoda asarni Röşnoinoma va Saodatnoma bilan birga naşr etgan.
Özbek tiliga asarni Munirxon Muinzoda, Şoislom Şomuhamedov va Ğulom Karim ögirgan; u 2003-yil Toşkentda Şarq naşriyotida çop etilgan. Hajga oid lavhalarni Omonulla Böriyev izohlar bilan tarjima qilib, alohida kitobça qilib naşr etgan. Hamidulla Hasanovning „Örta Osiyolik geograf va sayyohlar“ kitobida asar tahlil etilgan, Hamidjon Homidiyning „Fidoyi e'tiqod“ maqolasida (Toşkent, 1999) undan kiçik parça tarjimasi keltirilgan.
Ta'siri
13Boysunğur Mirzo va Abdurahmon Jomiyga Safarnoma yaxşi taniş bölgani asarning temuriylar davrida ma'lum va maşhur bölganini körsatadi. Özbekiston ziyolilari orasida asarga qiziqiş 20-asrning 20-yillaridan boşlanganiga dalillar bor: Abu Rayhon Beruniy nomidagi Şarqşunoslik instituti kutubxonasidagi 1922-yilgi naşrning bir nusxasida „Çölponniki, 104, 1927, Masköf“ degan yozuv bor. Çölponşunoslar fikriça, Çölpon kitobni Moskvada sotib olgan; u kutubxonaga qanday ötgani ma'lum emas.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Safarnoma // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1608 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASafarnoma. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1608
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1608
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q748253wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.